برچسب: مالیات

طراحی سیستم بهای تمام شده مبتنی بر فعالیت در شرکت مادرتخصصی فرودگاههای کشور- …

اهمیت مشکل
امروزه با توجه اهمیت اطلاعات در تصمیم گیری و خصوصا نقش اطلاعات مالی در مدیریت واحدهای تجاری فقدان اطلاعات بهای تمام شده و عدم بهره برداری از آن در صنعت هوانوردی و فرودگاهی باعث اتخاذ تصمیمات اشتباه و اتلاف منابع محدود موجود در این حوزه خواهد شد. با توجه به لزوم سرمایه گذاری های هنگفت در طراحی، ساخت، تجهیز، توسعه و راهبری فرودگاههای کشور بی اعتنایی به اطلاعات بهای تمام شده خدمات فرودگاهی ممکن است مدیران را در صحنه تصمیم گیری برای مدیریت و توسعه شبکه فرودگاهی در کشور دچار اشتباهات راهبردی نماید. دسترسی به اطلاعات بهای تمام شده امکان قیمت گذاری خدمات را نیز فراهم می آورد. با توجه به تأمین منابع مالی شرکت از محل درآمدهای آن طبعاً تعیین نرخ خدمات فرودگاهی بدون توجه به بهای تمام شده موجب کسری بودجه و مشکلات جدی برای تحقق اهداف و ماموریتهای شرکت خواهد گردید. تعیین نرخ های فروش خدمات به صورت دستوری و صرفا با هدف پوشش هزینه ها نیز باعث ایجاد بحران مالی برای شرکت های هواپیمایی و دریافت کنندگان خدمات فرودگاهی شده و فرآیند وصول مطالبات تجاری شرکت و تامین منابع مالی برای اهداف شرکت را مختل خواهد نمود.
نحوه برخورد با مشکل
با توجه به حساسیت موضوع بهای تمام شده و نقش خطیر اطلاعات حاصل از اجرای این سیستم، طراحی و بکارگیری سیستم بهای تمام شده از اهمیت بسزایی برخوردار است. با توجه به طبقه بندی هزینه ها در شرکت و سهم عمده هزینه های سربار غیر مستقیم که در مراکز هزینه ستاد انباشته شده، بکارگیری یک سیستم هزینه یابی نوین که از یک سو تنوع، پیچیدگی و عدم تمرکز فعالیت های شرکت را در نظر گرفته و از سوی دیگر رابطه علت و معلولی بین فعالیت های لازم برای تحقق اهداف شرکت و منابعی که برای انجام این فعالیت ها صرف شده است را ملاک تسهیم قرار دهد، منجر به ارائه اطلاعات دقیق، مربوط و قابل اتکا برای مدیران شرکت به منظور اعمال مدیریت بر مبنای فعالیت[۲] خواهد گردید.
عوارض ناشی از تدام مشکل
از آنجا که دسترسی به اطلاعات از ملزومات مهم تصمیم گیری در سطوح مختلف مدیریت می باشد، در صورت عدم بکارگیری روش های نوین هزینه یابی و تهیه و گزارش اطلاعات بهای تمام شده در شرکت شاهد اتلاف منابع، انجام فعالیت های فاقد ارزش افزوده، عدم توسعه متوازن فرودگاه ها، ایجاد ظرفیت های بلا استفاده و بالطبع بالا رفتن هزینه های نگهداری و تعمیرات آنها از یک طرف و از طرف دیگر محدودیت ظرفیت پذیرش پرواز در فرودگاههای دیگر خواهیم بود. استنکاف مشتریان خدمات فرودگاهی از پرداخت بدهی و مشکلات نقدینگی و عدم تأمین مالی طرح های توسعه از مشکلات دیگر بحساب می آید. همچنین عدم امکان تجزیه و تحلیل هزینه ها، بررسی و ارزیابی عملکرد واحدهای مختلف، قیمت گذاری اصولی و منطقی خدمات و نیز عدم امکان بهبود مستمر فعالیت ها را می توان از عوارض ناشی از استفاده از سیستم های موجود دانست.
معرفی راه حلها و عوامل موثر
با توجه به نقایص سیستم های سنتی هزینه یابی از جمله
تسهیم هزینه ها بر اساس یک یا چند مبنای واحد و البته غیر مرتبط با موضوع هزینه یابی مثل ساعت کار مستقیم و ساعت کار ماشین آلات و عدم تعریف این چنین مبانی در فعالیت های فرودگاهی
عدم توجه به سطوح مختلف تکنولوژی بکار رفته در فعالیت ها
عدم توجه به پراکندگی و عدم تمرکز فعالیت ها
عدم تعریف ظرفیت اسمی، عملیاتی و بلا استفاده و محاسبه هزینه آن
عدم توجه به ارتباط بین هزینه های انجام شده جهت تحقق اهداف واحد تجاری
و تاثیر تمامی فاکتور های فوق و عوامل موثر دیگر بر بهای تمام شده خدمات، حتی در صورت محاسبه بهای تمام شده با این سیستم، اطلاعات حاصل از آن دور از واقع بوده و تصمیم گیری بر اساس این اطلاعات منجر به تحقق حداکثری اهداف و مأموریت های شرکت نخواهد شد.
با توجه به نیاز مدیران به اطلاعات مربوط، بهنگام و دقیق در حوزه تصمیم گیری و معرفی سیستم بهای تمام شده بر مبنای فعالیت و نیز ساختار و طبقه بندی هزینه های شرکت که بخش عمده از آن را هزینه های سربار غیر مستقیم تشکیل می دهد، به نظر می رسد طراحی سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت و محاسبه بهای تمام شده خدمات فرودگاهی از طریق این سیستم منجر به دستیابی به اطلاعاتی با کیفیت و موثر بر تصمیم گیری، هدف گذاری، تعیین نرخ خدمات، ارزیابی عملکرد واحدها، استفاده بهینه از منابع و افزایش کارآیی و اثربخشی فعالیت های شرکت خواهد گردید.
اهمیت پژوهش
طراحی و ارائه یک سیستم هزینه یابی که قادر به محاسبه صحیح بهای تمام شده خدمات و فراهم نمودن اطلاعات مناسب برای تصمیم گیری های سازمانی باشد، از جهات متعددی دارای جایگاه خاصی است و روز بروز بر اهمیت آن افزوده می گردد. در صنعت فرودگاهی نیز بدلیل نیاز به تصمیم گیری های متعدد، لزوم بکارگیری سیستمهای نوین در این زمینه ضروری است. بطوریکه اگر صنعت فرودگاهی را به عنوان یک سیستم فرض نماییم که خروجی آن خدمات هوانوردی و فرودگاهی باشند، برای اداره کردن این سیستم و تصمیم گیری های متعدد، نیاز به استفاده از اطلاعات مالی و هزینه یابی است تا با مقایسه هزینه های انجام شده در این بخش، نتایج خروجی آن قیمت گذاری شده و از این طریق عملیات تصمیم گیری و کنترل هزینه ها امکان پذیر گردد.
اهمیت سیستم بکارگرفته شده در شناسایی و محاسبه بهای تمام شده خدمات هوانوردی و فرودگاهی به این دلیل است که این سیستم می تواند با دسته بندی واستانداردسازی فعالیتها، اطلاعاتی را تهیه کند که به واسطه آن بتوان منابع و ظرفیتهای بلااستفاده موجود در فرودگاهها را شناسایی کرد و با کاهش این ظرفیتــها و بکارگیری آن در سایر فعالیتها، هزینه ارائه خدمات را کاهش داد. از طرفی سیستم پیشنهادی می تواند اطلاعاتی را تهیه کند که به واسطه آن بتوان برنامه ریزی مالی و بودجه بندی عملیاتی و برنامه ای[۳]، را به نحو مناسب و بهینه ای انجام داد.
بنابراین با توجه به موارد فوق، لزوم بکارگیری سیستمهای نوین هزینه یابی که قادر به برآورد و سنجش هزینه ها و محاسبه بهای تمام شده خدمات هوانوردی و فرودگاهی باشد، امری ضروری است و توجه ویژه ای به آن شود و ارائه یک روش و سیستم مناسب هزینه یابی به عنوان مهمترین ابزار دستیابی به این هدف است. با توجه به خصوصیات مثبـت سیستم پیشنهادی انتظار می رود به این اهداف دست یابیم.
تناقضات موجود در رابطه با طراحی سیستم پیشنهادی
در سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت، فعالیت های انجام شده برای تحقق اهداف شرکت به عنوان وجه تمایز این سیستم و سیستم های سنتی هزینه یابی تلقی می گردد. با توجه به ماهیت پویا و به هم پیوسته خدمات فرودگاهی، اختلاط فعالیت ها و همپوشانی واحد ها، تفکیک و تعریف فعالیت ها در سیستم پیشنهادی از چالش های عمده محسوب می شود. از طرف دیگر و با توجه به کم سابقه بودن مبحث هزینه یابی در شرکت، تعریف مبانی و محرک های هزینه و فعالیت برای تسهیم هزینه ها از دیگر مشکلات طراحی سیستم پیشنهادی محسوب می شود. عدم درک صحیح مبتنی بر مبانی تئوریک کارشناسان صنعت از مباحث هزینه یابی، مشکلات و محدودیت های حسابداری دولتی و مالیاتی که منجر به شکل گیری و طبقه بندی هزینه ها به شکل سنتی و با اهداف گزارش گری برون سازمانی شده است نیز طراحی سیستم پیشنهادی را با تنگنا مواجه نموده و در برخی موارد نیاز به تغییر روش ثبت، باز تعریف مراکز هزینه، و تغییر طبقه بندی این مراکز را بیش از پیش ضروری می سازد.
فواید ناشی از اجرا و بکارگیری سیستم پیشنهادی
با توجه به نوپایی ادبیات هزینه یابی در شرکت و نیاز مدیران ارشد به اطلاعات صحیح، مربوط، دقیق و بهنگام پیش بینی می شود در صورت موفقیت در طراحی و اجرای سیستم پیشنهادی اطلاعات مفید و قابل اتکایی که در بسیاری از موضوعات مدیریت شرکت از جمله تعیین اهداف و چشم انداز بلند مدت شرکت، بودجه ریزی عملیاتی، تعریف فرصت های سرمایه گذاری برای بخش خصوصی کاربرد دارد، بدست خواهد آمد.
بطور کلی مهمترین فواید ناشی از اجرای سیستم پیشنهادی عبارت است از:
این سیستم می تواند با شناسایی، طبقه بندی و تخصیص دقیق هزینه ها به فعالیتهای مورد نیاز برای انجام خدمات فرودگاهی و سپس محاسبه صحیح بهای تمام شده خدمات مختلف، اطلاعات مهمی را برای تصمیم گیرندگان صنعت هوانوردی و سایر استفاده کنندگان آن از ابعاد مختلف فراهم کند.
اطلاعات سیستم هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده در بخش فرودگاهی با توجه به خدمات مختلف می تواند به سیاستگزاران، مدیران و سرمایه گذاران کمک کند تا دریابند که هزینه های صرف شده در این بخش در مقایسه با خروجیها و بازده بدست آمده به لحاظ ارزش افزوده اقتصادی در چه وضعیتی قراردارد و تا چه حد به اهداف درآمدی، بودجه ای و هزینه ای تعیین شده، دست یافته است.
اطلاعات هزینه یابی می تواند درنظام “بودجه ریزی و برنامه ریزی” آینده فرودگاهها بکار گرفته شود و همچنین مبنایی را برای نرخهای “جذب هزینه ها” در طول دوره، فراهم کند تا بر این اساس نظام هزینه یابی بتواند بطور واقعی عملکرد مالی فرودگاه ها را بر حسب خدمات مختلف نشان دهد.
با دسترسی به اطلاعات هزینه یابی و بهای تمام شده بر حسب خدمات مختلف می توان آن گروه از خدمات که دارای هزینه ها و بهای تمام شده زیادتری می باشند را تجزیه و تحلیل کرد و از این طریق قسمتها و مراکز فعالیت “پرهزینه و علل ایجاد هزینه ها” را شناسایی و تصمیمات مناسب را برای کاهش این هزینه ها اتخاذ نمود.
سیستم هزینه یابی می تواند اطلاعات جانبی برای تصمیم گیرندگان و مدیران فرودگاهی، از جمله استاندارد نمودن فعالیتها، آنالیز فعالیتها، شناسایی فعالیتهای دارای ارزش افزوده و بدون ارزش افزوده، تعیین زمان انجام فعالیتها، تعیین منابع و تجهیزات مورد نیاز برای انجام فعالیتها را فراهم نماید.
اهداف پژوهش
هدف اصلی این تحقیق طراحی سیستم بهای تمام شده برمبنای فعالیت در شرکت فرودگاه های کشور می باشد. با توجه به عدم وجود سابقه هزینه یابی در این شرکت، اهداف جزیی دیگری ذیل هدف اصلی به شرح زیر قابل تعریف است.
بررسی و تجزیه و تحلیل سیستمهای موجود طبقه بندی هزینه ها و ثبت اطلاعات مالی و حسابداری در شرکت فرودگاههای کشور و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن.
ارائه مفاهیم نظری در مورد معرفی و شناسایی مبانی روشهای هزینه یابی و خصوصا سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC) و سازمانهایی که این سیستم را برای هزینه یابی و تهیه اطلاعات مورد نیاز بکار گرفته اند.
ارائه یک الگوی کاربردی و عملی مناسب برای شناسایی و طبقه بندی هزینه ها، محاسبه بهای تمام شده خدمات ارائه شده در فرودگاههای کشور
تهیه اطلاعات صحیح و بموقع با هزینه مناسب بر اساس سطوح تصمیم گیری برای مدیران و سایر استفاده کنندگان از اطلاعات صنعت هوانوردی و فرودگاهی کشور.
بهبود کیفیت تصمیم گیری در حوزه مدیریتی و عملیاتی و کاهش عدم اطمینان در تصمیم گیری ها که عمدتاً ناشی از ضعف اطلاعاتی سیستم های موجود است.
فراهم ساختن زمینه و اطلاعات اولیه برای بکارگیری روشهای مختلف بودجه ریزی و خصوصا بودجه ریزی عملیاتی.

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر …

ج). قدرت و توانایی
«شایستهترین فرد برای رهبری قویترین آن و آگاهترین آنها به اوامر و دستورات الهی است» (همان ،خطبه۱۷۳: ۴۷۷).
پس باید قویترین فرد از حیث مبارزه با نفس، تدبیر ودوراندیشی و کشورداری عهده دار کشور شود.
د). اعلم بودن
«انّ احق الناس بهذ الامره اقواهم علیه و اعلمهم با امرالله فیه» (همان).
حضرت می فرمایند: «به درستی که لایقترین و شایستهترین فرد برای رهبری، قویترین آنها و اعلم و دانشمندان آنها نسبت به دستورات و فرامین الهی باشد» در این عبارت دو نکته مهم قرار دارد:
اول اینکه کسی که از همه در دانش و علم برتر است باید رهبر جامعه باشد. دوم آنکه فرمود «با امرالله فیه»، یعنی به دستورات و فرامین الهی اطلاع و آگاهی ممتاز داشته باشد. یعنی داناترین افراد در علم دین باشد یعنی بهتراز دیگران دستورات الهی را بفهمد و نسبت به آن اطلاع داشته باشد (سلمانی کیاسری،۱۳۸۵: ۲۰۸-۲۰۹)
ه). راستگویی
رهبر جامه باید با مردم به راستی سخن بگوید و پراکندگی مردم را به وحدت تبدیل کند و اندیشهی خود را برای پذیرفتن حق آماده گرداند.
علی (ع) در نامهای به مالک اشتر می فرماید: «تا میتوانی به پرهیزکاران و راستگویان بپیوند» (نهج ـ البلاغه، نامه ۵۳: ۹۲۱).
ز). امانتداری
علی (ع)در نامهای به اشعث بن قیاس یکی از فرماندهان می فرماید:
«همانا پست فرمانداری برای تو وسیلهی آب و نان نبوده بلکه امانتی در گردن تو است» (همان، نامه ۵۰: ۷۴۶).
ح). قاطعیّت و شجاعت
شجاعت لازمهی رهبری به شمار می آید. یکی از شروط اصلی رهبر شجاعت و قاطعیّت است چون رهبر یک مملکت با انواع بحران ها، توطئهها، جنگ ها مواجه است.
علی (ع) می فرماید: «آماده باشید اگر دعوت شما را بپذیرم بر اساس آنچه می دانم با شما رفتار میکنم و به گفتار این و آن و سرزنش کنندگان گوش فرا نمی دهم» (همان،خطبه ۹۲: ۲۴۲).
ط). عدالت
اهمّیّت عدالت برای شخص حاکم در این جمله علی (ع) مشخص می شود که فرمود: «برترین بندگان خدا در پیشگاه او رهبر عادل است» (همان،خطبه۱۶۴ :۴۴۷).
ی). حساسیت و دقت در بیت المال
از جمله کارهای اساسی علی (ع) تقسیم بیت المال به صورت تساوی بوده که هرگز این قاعده تغییر نکرد نه برای بزرگ، نه برای کوچک، نه برای اشراف بزرگان و نه برای خواص ونه برای بزرگان.
«به خدا سوگند بیت المال تاراج شده را در هر کجا بیابم به صاحبان اصلی آن بر می گردانم، گرچه با آن ازدواج کرده باشند یا کنیزانی خریده باشند زیرا در عدالت گشایش برای عموم است (نهج البلاغه ،نامه۴۳: ۸۷۸ ).
ک). ساده زیستی
یکی از اوصاف مثال زدنی حضرت علی (ع) در نهج البلاغه، پرهیز از ذخایر دنیوی و اجتناب از تجمّل_ پرستی و انتخاب شیوههای ساده زندگی است.
تعبیر حضرتش از دنیا چنین است که می فرماید: «دنیای شما در چشم من از دانه تلخ درخت بلوط ناچیز است»(همان، نامه ۴۵: ۸۸۳).
کسی که چنین تعبیری از دنیا دارد قطعاً به راحتی و عافیت طلبی چشم داشتی ندارد.
ل). همراهی با مردم
اندیشه حاکم بر نهج البلاغه توجّه به زندگی مردم و همراهی در مشکلات آنان است.
علی (ع) معتقد است رهبر جامعه باید اطراف خود را بنگرد مشکلات مردم را حس کند و با آنها همدردی نماید، امام معتقد است که رهبر باید در تلخی های روزگار شریک و همراه مردم باشد. می فرماید:
«آیا به همین رضایت دهم که مرا امیرالمومنین خوانند و در تلخی های روزگار با مردم شریک نباشم و در سختی های زندگی الگوی آنان نگردم؟ آفریده نشده ام که غذاهای لذیذ و پاکیزه مرا سرگرم سازد» (همان، نامه۵۴ :۹۶۳).
م). احیاءکننده سنّت پیامبر
تأکید بر سنّت پیامبر و دعوت به پیروی آن در جای جای نهج البلاغه به چشم می خورد و چرا که بهترین راه و عالیترین راه برای شریعت است.
«از راه و رسم پیامبرتان پیروی کنید که بهترین راهنمای هدایت است و رفتارتان را با روش پیامبر تطبیق دهید که هدایت کنندهترین شماست» ( نهج البلاغه، خطبه ۱۱۰: ۲۹۸).
ن). تواضع و فروتنی
قدرت و حکومت عامل ظهور سرمستی و غرور خواهد بود به همین منظور تأکید بر پرهیز از خودبینی و غرور توجّه به تواضع و فروتنی در بحث حکومت زیاد به چشم نمی خورد.
حضرت در این مورد می فرماید:
«بپرهیز که خود را در بزرگی همانند خداوند پنداری و در شکوه خداوندی همانند او دانی» (همان، نامه ۵۳: ۹۱۵).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  ۴۰y.ir  مراجعه نمایید.

دسته بندی علمی – پژوهشی : بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر …

ز). پیوند با مردم
از عمدهترین آفاتی که مسئولان را تهدید می کند این است که به بهانه اشتغالات از مردم فاصله میگیرند و ارتباط را با واسطه ها انجام می دهند که این فاصله موجب می شود نه درد و مشکلات مردم را مستقیم و درست درک کنند و نه مردم حرف ایشان را خوب بفهمند. امام این وظیفهی مهم همه را در نامه ی ۵۳ گوشزد می کند.
حضرت به قثم بن عباس فرماندار شهر مکه می نویسد: «در میان تو و مردم نباید واسطه و سفیری جز زبانت و حاجب و پرداری جز چهره ات باشد» (همان، نامه ۶۷: ۹۹۳).
ح). حقّ پرسش از مسئولان و پاسخگو بودن به آنان
مردم نه تنها در مورد اصل حکومت و حاکم حق دارند بلکه بر کارگزاران نیز حق دارند، از این رو حضرت به عبدالله بن عباس فرماندار بصره می فرمایند که «من و تو در اعمالی که از تو به عنوان یک کارگزار حکومتی من سر می زند شریک هستم» (همان، نامه ۱۸: ۷۷۱ ).
ط). قانون محوری (حق گزینش حق از ناحق)
با وجود جایگاهی که مالک اشتر نزد امام دارد و فرمان جامعی که حضرت برای او صادر کرده و با اطمینانی که به ایشان دارد به مردم مصر نامه می نویسد و ضمن بیان ویژگیهای بیمانند مالک می فرماید:
«سخن مالک را بشنوید و فرمانش را در آنجا که حق است اطاعت کنید» (نهج البلاغه، نامه ۳۸: ۸۷۶ )
مفهوم این بود که اگر فرمان مالک مطابق حق نبود شما نیز حق عدم اطاعت دارید.
۴-۱۰-۲٫ حقوق اجتماعی مردم
الف). عدالت اجتماعی
بالاترین نمود حکومت علوی بین عدالت اجتماعی بود که در زمان رواج تبعیضها بیش از شاخصههای دیگر در کلام حضرت به چشم می خورد تا جایی که حضرت را مقتول عدالتش خواندهاند.
در خطبه شانزدهم که معروف است حضرت در ابتدای حکومت خود قرائت فرموده اند با شدت از اجرای عدالت اجتماعی سخن به میان می آورد:
«سوگند خدایی که پیامبر را به حق مبعوث کرد. سخت آزمایش می شوید، چون دانهای که در غربال ریزند یا غذایی که در دیگ گذارند به هم خواهید ریخت، زیر و رو خواهید شد تا آنکه پایین به بالا و بالا به پایین رود، آنان که سابقهای در اسلام داشتند و تاکنون منزوی بودند بر سر کار می آیند و آنها که به ناحق پیش گرفتند عقب زده خواهند شد» (همان، خطبه۱۶ :۷۱۹).
ب). عدم اجبار مردم برای حضور در جنگ (اگرچه شرعاً هم به آنها واجب باشد)
«و از آنان که فرمان می برند برای سرکوب عامیان مدد گیر، زیرا آنکس که از جنگ کراهت دارد بهتر است که شرکت نداشته باشد و شرکت نکردنش از یاری دادن اجباری بهتر است» (همان، نامه ۴۰: ۸۷۱ ).
ج). توسعه و اصلاحات اجتماعی
این یک حقیقت است که رشد و هدایت جامعه به سوی سعادت بدون در نظر گرفتن زندگی سالم قابل تصور نیست. از این رو یکی از مهمترین اصول و حقوق در نظام اسلامی اهتمام به توسعه و اصلاحات اجتماعی است که حضرت در صدور نامه مالک اشتر به آن اشاره می فرمایند. و دیگر مصادیق حقوق اجتماعی مردم از نگاه حضرت شایسته سالاری و امنیت اجتماعی که دراین باره تو ضیح داده شده است .
۴-۱۰-۳٫ حقوق فرهنگی مردم
۱-آموزش و پرورش ۲-ارائه الگوهای متعالی۳-نصیحت وخیرخواهی ۴- احیای ارزشهای الهی(جلوگیری از تهدیدها).
الف). آموزش و پرورش
امام در بیان حقوق مردم بر رهبر و حکومت اسلامی چنین می فرماید:
«اما حقّ شما بر من … اینکه شما را آموزش دهم تا بی سواد و نادان نباشید و شما را تربیت کنم تا راه و رسم زندگی را بداند» (نهج البلاغه،خطبه ۳۴: ۱۱۲).
ب). احیای ارزش های الهی (جلوگیری از تهدیدها)
امام در خطبه منبریه در بیان فلسفه حکومت اسلامی چنین می فرماید:
«خدایا تو میدانی که جنگ و درگیری ما برای به دست آوردن قدرت و حکومت و دنیا و ثروت نبود بلکه می خواستیم:۱- نشانه های حق و دین تو را به جایگاه خویش (جامعه اسلامی) بازگردانیم (بازگشت معالم دینی)، ۲- و در سرزمینهای تو اصلاح را ظاهر کنیم (اصلاح جامعه)، ۳- تا بندگان ستم دیدهات در امن و امان زندگی کنند (برقراری امنیّت)، ۴- و قوانین و مقررات فراموش شده تو بار دیگر اجرا گردد (احیای سنّتهای فراموش شده)».
«حضرت در اینجا حق مردم به عهده حکومت را در قالب فلسفه ی حکومت بیان کرد»(ماندگار، ۱۳۸۶: ۲۳۷).
۴-۱۰-۴٫ حقوق اقتصادی مردم
الف). عدالت اقتصادی
تحقّق عدالت از اساسیترین اهداف امام بود و به علت آن بعضی افراد مثل طلحه و زبیر از امام جدا شدند و بعضی مثل معاویه تا حد نابودی اسلام تلاش کردند تا امام را از سر راه خود بردارند و بعضی نیز از سر دلسوزی به امام توصیه میکردند که همانند خلفای قبل برخلاف سیره ی پیامبر اکرم در تقسیم بیت المال رعایت حال بزرگان خویش و اشراف عرب را بکند؛ اما امام با همه این خواست ها و حوادث مقابله کردند و سرانجام در طریق عدالت به شهادت رسیدند (نهج البلاغه، خطبه۱۲۶: ۲۳۶ ).
ب). امنیّت اقتصادی
امام علی(ع) در نامهای که به مأموران جمع آوری زکات میدهند گوشزد می کند که جمعآوری مالیات و خراج نباید موجب ناامنی و نگرانی مردم شود و با اعتماد به مردم و خوش رویی با ایشان این امر الهی باید محقّق شود ( همان، نامه۲۵: ۷۸۵ ).
ج). مدیریت اقتصادی
«منظور از مدیریت اقتصادی، اتّخاذ اعمال و روشهایی است که اهداف اقتصاد اسلامی در جامعه را پیاده و محقّق می کند» (ماندگار،۱۳۸۶: ۲۳۸).
نهج البلاغه نکات مربوط به مدیریت اقتصادی را اینگونه بیان می کند:
۱- درنامه ۳و ۲۱ به برخورد شدید با اسراف کارگزاران اگرچه از راه حلال باشد اشاره دارد.

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.

بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس …

۲-در نامه ۵ به این امر اشاره می کند که هزینههای دولت باید توجیه منطقی داشته باشدو پرداختن به مدیریت های کلان، عذری را برای فراموشی اقتصاد خرد نیست.
۳- در نامه ۲۵و ۲۶ به اهتمام اکید به استحصال، حفظ و نگهداری مالیات ها اشاره میکند
۴-۱۰-۵٫ حقوق قضایی مردم
الف). توجّه به امر قضاوت
«برای داوری میان مردم از رعیت خود آن را گزین که نزد تو برترین است. آنکه کارها بر او دشوار نگردد و ستیز خصمان وی را به لجاجت نکشاند و در خطا پایدار نبود و چون حق را شناخت در بازگشت بدان در نماند و نفس او به طمع نگردد و تا رسیدن به حق، به اندک شناخت بسنده نکند و در شبهتها درنگش از همه بیش باشد و حجت را بیش از همه به کار برد و از آمد و شد صاحبان دعوی کمتر به ستوه آید و در آشکار گشتن کارها شکیبا بود و چون حکم روشن باشد در داوری قاطعتر، آن کس که ستایش فراوان، وی را به خودبینی نکشاند و خوشامدگویی او را برنینگیزاند و اینان اندکند؛ پس داوری چنین کسی را فراوان تیمار دار و در بخشش بدو گشاده دستی به کار آر چندان که نیاز وی به مردمان کم افتد، و رتبت او را نزد خود چندان بالا بر که از نزدیکانت کسی درباره ی وی طمع نکند از گزند مردمان نزد تو ایمن ماند» (نهح البلاغه، نامه ۵۳: ۹۳۲ ).
ب). اجرای قوانین و حدود الهی
در خطبه ۱۳۱ حضرت فلسفهی حکومت اسلامی را بیان فرموده و به این جمله اشاره می فرمایند: «و تقام المعطله من حدودک» که اقامه حدود و قوانین الهی به تعطیلی کشیده می شود و آن را از اهداف قبول حکومت معرفی می کنند. در خطبه ای دیگر می فرمایند:
«اقامه حدود الهی بر مستحقان آن یعنی مجرمان، از وظایف امام شمرده شده است»(همان،خطبه ۱۰۴: ۲۷۱ ).
اقداماتی که حضرت برای اقامه حدود الهی در حکومت خویش بنیان نهادند عبارت است از:
۱ـ ایجاد آیین دادرسی اسلامی و سامان دهی به محکمه قضاوت اسلامی، ۲- تدوین علم فقه و قوانین
محاکمات برای نخستین بار جهت ایجاد وحدت رویه در محاکم اسلامی، ۳- رواج علمی اصول محاکمات (ادای شهادت شهود به صورت جداگانه برای احتراز از تبانی شهود)، ۴- ایجاد سیستم آموزش قضاوت برای اولین بار، ۵- نظارت جدی کار قضات و محاکم قضایی و بازرسی از روند آیین دادرسی.
ج). عدالت قضایی
حسن عدالت و قبح ظلم از بدیهیات عقلی است که در فرهنگ اسلام و منابع دین تأکید فراوان بر آن شده. به طوری که حدود ۲۵۰ آیه قرآنی در باب پلیدی وزشتی و وقاحتو وخامت ظلم است
درنهج البلاغه بیش از ۵۰ مورد به قبح ظلم به اشکال مختلف اشاره نموده. این شدّت پرهیز از هرگونه شایبه ظلمی و پرداختن دقیق ایشان به همه زوایای عدالت او را به تجلی گاه عدالت در عالم هستی تبدیل کرده است.
امام در وصیّت خود به امام حسن و امام حسین پس از ضربت ابن ملجم می فرماید:
«ای فرزندان عبدالمطلب، مبادا پس از من دست به خون مسلمانان فرو برید و بگویید امیرمومنان کشته شد بدانید جز کشنده من کس دیگر نباید کشته شود. درست بنگرید اگر من از ضربت او مردم، او را تنها یک ضربت بزنید (دست و پا و دیگراعضای او را نبرید)» (نهج البلاغه، نامه ۴۷: ۸۵۹ ).
عمدهترین نکته در تحقّق عدالت قضایی تأثیر فراوان دارد، انتخاب قضات شایسته است که شایستگی ایشان موجب می شود احکام نورانی اسلام به زیبایی اجرا شود که فسلفه همان احکام تحقّق عدالت در جامعه است.
د). آزادی در طرح دعاوی
حقّ دادخواهی و حقّ آزادی دفاع، حقوقی است که اجرای عدالت قضایی متضمن آن است. از این رو حضرت می فرمایند:
«من از رسول خدا شنیدم که بارها فرمود: هیچ امّتی که در آن با صراحت و بیلکنت، حقّ ناتوان از زورمند باز گرفته نشود، از ستم پاکسازی نگردد» (همان، نامه۵۳: ۹۴۸ ).
ه). نفی آزار و شکنجه
در مکتبی که شکنجه و آزار حیوانات حرام باشد، جایگاه اذیت و آزار انسان و مسلمان مؤمن کاملاً معلوم است و آیات و روایات زیادی در این باره قرار شده است امام در اولین سخنرانی خود به تبیین ویژگی_ های مسلمانی پرداخته و می فرمایند:
«پس مسلمان کسی است که مسلمانان از زبان و دست او آزادی نبینند مگر آنجا که حق باشد و آزار مسلمانان روا نیست جزدر آنچه واجب باشد» (نهج البلاغه، خطبه۱۶۷: ۴۶۱ )
و). جبران خسارت های قضایی
از آنجا که قاضی و حاکم، انسان جایز الخطاست، چنان که حکم او موجب خسارت هایی شود باید بیت_ المال مسلمانان و در بعضی فروع، خود حاکم، خسارت ها را جبران کند. امام علی (ع) در هشدارهای خود به مالک اشتر می فرمایند:
«اگر به خطا خون کسی ریختی، یا تازیانه یا شمشیر یا دستت دچار تندرویی شد که گاه مشتی سبب کشتن کسی میگردد چه رسد به بیش از آن، مبادا غرور قدرت تو را از پرداخت خون بها به بازماندگان مقتول باز دارد» ( همان، نامه۵۳: ۹۵۷ ).
ز). به روز بودن کار قاضی
اولاً سفارش شده والی و حاکم نباید کار امروز را به فردا بگذارد. ثانیاً در قضای اسلامی سفارش شده که در اولین زمان ممکن باید به امور زندانی رسیدگی و آزاد گردد. ثالثاً قاعده کلی است که به تسریع در کارهای خیر و برآوردن حوایج و نیازهای مردم، سفارش شده است بر این اساس حضرت در سفارش های خود به مالک اشتر می فرماید:
«کار هر روز را در همان روز انجام بده، زیرا هر روز کاری مخصوص خود دارد» (همان،نامه ۵۳: ۹۴۹).
۴-۱۰-۶٫ حقوق دشمنان
حضرت در مورد دشمنان به سه حق تأکید دارند.
اول در خطبه ۴۳به مذاکره(رسمی و غیر رسمی)قبل از اقدام نظامی اشاره فرمودند.
دوم در نامه ۵۳به رعایت دقیق مقاوله نامه ها و تعهدات با دشمنان اشاره کردند.
سوم رعایت حقوق جنگی دشمن.
در نامه های ۱۲و۱۴ نهج البلاغه، پیشگامی در جنگ نهی شده است ودر خطبه های ۱۲۷و ۲۰۹اشاره شده است که تاریخ رهبران دینی مملو از جلوههای رحمت به دشمنان می باشدو اصل مهمی که حضرت به آن تاکید کرده است: اوّل اجرای عدالت به همراه لطف و محبّت و دوّم عفو در صورت وجود مصلحت.
۴-۱۰-۷٫ حقوق اقلیّتها

سیس

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس نامه و …

۴-۹-۱٫ خدامحوری
زمام دار حکومت اسلامی بر طبق اصول و مبانی کلی و جهان بینی توحیدی، بر این باور است که قدرت الهی بالاتر از همه قدرت ها و همه چیز تحت قدرت اوست؛ بنابراین همواره خود را در محضر خداوندی می بیند. حضرت به مالک می گوید: «ای مالک تو از مردم برتری و من که تو را نصب کرده ام بالاتر از تو هستم و خداوند برتر از من و تو است؛ بنابراین همواره به عظمت و قدرت مافوق توجّه کن و رفتار با شهروندان را با عنایت بر قدرت خداوند تنظیم کن پس چنانکه دوست داری خدا بر تو ببخشاید که گناهت را عفو کند، تو هم از گناه رعیت درگذر» (نهج البلاغه، نامه ۵۳: ۹۱۸ ).
۴–۹-۲٫ عدالت محوری
حکومت برای امام هدف نبوده، بلکه امام آن را وسیله ای برای تحقّق عدالت، اقامه حق و ازاله باطل می دانست. در جای دیگر، امام وجود موّدت و همدلی در جامعه که نشانه رابطه متقابل حکومت و مردم بوده و مشروعیت نظام را مشخص می کند، را نتیجه اقامه عدل معرفی کرده و می فرماید:
«همانا برترین چشم روشنی زمامداران، برقراری عدل در شهرها و آشکار شدن محبّت مردم به رهبر است که محبّت دلهای رعیت جز با پاکی قلب ها پدید نمیآید و خیرخواهی آنان زمانی است که با رغبت و شوق، پیرامون رهبر را گرفته و حکومت بار سنگینی را بر دوش رعیت نگذاشته باشد و طولانی شدن مدّت زمامداری بر مردم ناگوار نباشد ( همان، نامه۵۳: ۹۳۰ ).
حضرت با بیان صفات ویژگیهای لازم برای جانشین پیامبر اولویتهای خود را در احراز این جایگاه بیان می فرماید: «خدایا، من نخستیم کسی هستم که به تو روی آورد و دعوت تو را بشنید و اجابت کرد. در نماز کسی از من جز رسول خدا پیشی نگرفت، همانا شما دانستید که سزاوار نیست بخیل بر ناموس و جان و غنیمتها و احکام مسلمانان ولایت و رهبری یابد و امامت مسلمانان را عهده دار شود تا در اموال آنها حریص گردد و نادان نیز لیاقت رهبری ندارد تا با نادانی خود مسلمانان را به گمراهی کشاند و ستمکار نیز نمی تواند رهبر مردم باشد که با ستم، حقّ مردم را غضب و عطاهای آنان را قطع کند. و نه کسی که در تقسیم بیت المال و رشوه خوار در قضاوت نمی تواند امام باشد زیرا که برای داوری با رشوه گرفتن حقوق مردم را پایمال، و حق را به صاحبان آن نمی رساند و آن کسی که سنّت پیامبر اکرم (ص) را ضایع می کند لیاقت رهبری ندارد. زیرا که امت اسلامی را به هلاکت میکشاند» (همان، خطبه ۱۳۱: ۳۴۸ ).
وقتی هدف تحقّق عدالت باشد بخیل، نادان، ستمکار، غیر عادل، رشوه خوار و ضایع کننده سنّت پیامبر نمیتوانند این جایگاه را عهده دار باشد، چون حق این منصب را ضایع خواهند کرد و مصداق «وضع الشی علی موضعه» که معنای عدالت است نخواهد بود.
«درواقع جامعهای که عدالت در آن برپا نیست فاقد حیات انسانی و زندگی معنوی است و دیانتی که در آن اهتمام به برقراری عدالت نیست، مایه گمراهی است و حکومتی که عدالت هدف آن نیست و در راه برقراری عدالت همه جانبه و فراگیر نام نمی زند در مسیر هلاکت است» (ماندگار ،۱۳۸۶ :۲۰۶).
حضرت در توصیف بهترین بندگان خدا می فرماید:
«بهترین و محبوب ترین بنده نزد خدا، بنده ای است که خود را به عدالت واداشته و آغاز عدالت او آنکه هوای نفس را از دل بیرون رانده است، حق را می شناسد و به آن عمل می کند» (نهج البلاغه،خطبه ۸۶: ۱۹۸).
ازجمله ویژگیهای عدالت را می توان به ندادن امتیازبه خواص اشاره کرد.حضرت در این باره می فرمایند نزدیکان و خویشان خویش را برتری مجوی و انصاف را رعایت کن و حق را به هر کس که لایق آن است بسپار:
«والی را نزدیکانی است و خویشاوندان که خوی برتری جستن دارند و گردن فرازی کردن و در معاملت انصاف را کمتر به کار بستن، ریشهی ستم اینان را با بریدن اسباب آن برآر و به هیچ یک از اطرافیان و خویشاوندانت زمینی را به بخششی وامگذار و مبادا تو طمع کنند با بستن پیمانی که مجاور آنان را زیان رساند در بهره که از آب دارند، یا کاری که باید با هم به انجام رسانند و رنج آن را بر عهده دیگران نهند … حق را از آن هر که بود بر عهده دار؛ نزدیک یا دور، و در این باره شکیبا باش» (همان،نامه ۵۳: ۹۵۲).
۴-۹-۳٫ مصلحت محوری (تأمین مصالح عموم)
یکی از زمینههای مهمّ تحقّق حقوق متقابل، توجّه به مصالح اهم در جامعه است. اگر مصلحت محوری ملاک عمل حکومت ها قرار گیرد و باور عمومی را به خود جلب کند بهترین وسیله و بستر برای اعمال این حقوق است.
حضرت در فرمان به مالک در نامه ۵۳، چهار موضوع حیاتی را به عنوان هدف فرمان ذکر می فرماید:
(جمع آوری مالیات، نبرد با دشمنان، اصلاح مردم و کار مردم و آبادی شهرها).
۴-۹-۴٫ مردم محوری
از اهداف حکومت امام علی(ع) تربیت است. در تربیت، انسان، محور اساسی است. از این رو در حکومت الهی، مردم نقش اساسی را دارند و حکومت ابزاری برای رشد و تعالی آنان است در اینجا به نمونههایی از ویژگیهای مردم محوری در نهج البلاغه اشاره می کنیم:
الف). مشروعیّت سیاسی و مقبولیّت مردمی(حق تعیین سرنوشت)
حضرت در این معنا را در خطبه های ۱۷۳ و ۱۳۷ و ۱۷۰ و ۲۰۵ و نامه های ۳۱ و ۵۴ متذکر می شود که تنها به بخشی از نامه ۵۴ اشاره می کنیم:
«من قصد مردم نکردم تا اینکه مردم قصد من کردند به سویم آمدند و برای بیعت دست به سوی آنان دراز نکردم تا اینکه ایشان دست دراز کردند و با من بیعت کردند» (نهج البلاغه، نامه ۵۴ :۹۶۳ ).
ب). حضور در بین مردم
از وظایف حاکم این است که باید در بین مردم حضور پیدا کند:
«فراوان خود را از رعیت خویش پنهان مکن که پنهان شدن والیان، از رعیت، نمونهای، از تنگ خویی و کم اطلاعی در کارها و نهان شدن از رعیت، والیان را از دانستن آنچه بر آنان پوشیده است باز دارد؛ پس کار بزرگ نزد آنان خرد به شمار آید و کار خرد بزرگ نماید، زیبا زشت شود و زشت زیبا، و باطل به لباس حق درآید و همانا والی، انسانی است که آنچه را مردم از او پوشیده دارند نداند و حق را نشانهای نبود تا بدان راست از دروغ شناخته شود و تو به هر حال، یکی از دو کس خواهی بود: یا مردی که نفس او در اجرای حق سخاوتمند است پس چرا خود را بپوشانی و حق واجبی را که بر عهده تو است نرسانی یا کار نیکی را نکنی که کردن آن توانی یا به بازداشتن حق گرفتاری ایشان فرمود: مثل نماز ضعیف ترین آنها و با مؤمنان مهربان باش» (همان،نامه۵۳: ۹۲۰).
ج). رسیدگی مستقیم به امور مردم
حضرت علی (ع) یک از وظایف حاکم را این می داند که بدون هیچ واسطه ای به سخنان و شکایات مردم
گوش فرا دهد و به آنها رسیدگی کند:
«و برای مراجعه کنندگان، زمانی را قرار بده که شخصاً به امور آنها رسیدگی کنی، برای آنها مجلسی قرار بده که عمومی باشد و در آن برای خداوند تواضع کنی و لشکریان و یارانت را از آن مجلس دور ساز تا هر کس بدون ترس و لکنت صحبت کند» (نهج البلاغه،نامه۶۷ :۱۵۴).
د). تعیین وقت ملاقات با مردم
حضرت علی (ع) یکی از وظایف حاکم را این می داند که با مردم به گفتگو بنشیند:
«بخشی از وقت خود را خاصّ کسانی کن که به تو نیاز دارند، خود را برای کار آنان فارغ دار و در مجلس عمومی بنشین و در آن مجلس برابر خدایی که تو را آفریده فروتن باش و سپاهیان و یارانت را که نگهبانند یا تو را پاسبانان، از آنان بازدار تا سخنگوی آن مردم با تو گفتگو کند …» (همان، نامه ۵۳: ۹۱۶).
ه). گزارش کار به مردم
امام استیضاح زمام دار را از حقوق مردم می شمارند و آن را از وظایف یک حاکم می داند:
«اگر رعیت بر تو گمان ستم برد عذر خود را آشکارا با آنان در میان گذار و با این کار از بدگمانی شان در آر، که بدین رفتار، نفس خود را به فرمان آورده باشی، و با رعیت مدارا کرده و حاجت خویش را برآورده رعیت را به راه راست واداشته» (همان،نامه۵۳ :۹۵۳).
و). حاکم خدمتگزار است و منّتی بر مردم ندارد
امام علی(ع) به مالک اشتر خطاب می کند که حاکم هیچ منّتی بر مردم ندارد و این کار باعث کم ارج شدن نیکی می شود:

سیس

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  ۴۰y.ir  مراجعه نمایید.

بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس نامه …

«بپرهیز که با نیکی خود بر رعیت منّتگذاری یا آنچه را کردهای بزرگ شماری یا آنان را وعدهای دهی و در وعده خلافت آری، که منّت نهادن، ارج نیکی را ببرد و کار بزرگ شمردن نور حق را خاموش گرداند» (همان، نامه۵۳: ۹۵۹).
ز). شایسته سالاری
۴-۹-۵٫ تربیّت محوری
انسان سازی و تربیت انسان از اصلی ترین اهداف بیعت دنیا و تشریع مکاتب الهی به ویژه اسلام است. بر اساس آموزههای اسلامی، حکومت، بهترین وسیله برای رسیدن به این هدف مهم میباشد. با تربیت میتوان زمینه رشد و تعالی فرد و جامعه را فراهم کرد تا استعدادها و توانایی ها در جهت کمال مطلق شکوفا شود خطبههای حضرت و نامهها و مکاتبات ایشان و کلمات قصار ایشان در واقع منشور انسانسازی است چون از لسان انسان کامل صادر شده است از باب نمونه به برخی سخنان حضرت در باب تربیت و اهتمام ایشان به این مهم اشاره می کنیم:
تربیت اسلامی از وظایف مهم و واجبات بر عهدهی امام و رهبر جامعه است. «امّا شما نیز بر امام حقوقی دارید … از جمله اینکه شما را تعلیم دهم تا نادان نمانید و آدابتان بیاموزم تا بدانید» (نهج البلاغه،خطبه ۳۴: ۱۱۲ ).
بیان آنچه لازمه ی تربیت است:
«ای مردم من اندرزهایی را که پیامبران به امّتهایشان دارند بر شما گفتم، و آنچه اوصیا به (مردمان) پس از خود رساندند (من نیز به شما) رساندم» (همان،خطبه ۱۸۱: ۵۰۰ ).
۴-۹-۶٫ امنیّت محوری
برقراری امنیّت در تمام ابعاد از اهداف مبانی مهمّ حکومت اسلامی است که در سایه آن تحقّق اهداف عالیه و رسیدن به رشد و کمال و انسانی میسر می شود. امام علی (ع) از منادیان امنیّت در جامعه بود. از نمونههای اهتمام امام به مسأله امنیّت می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱- در خطبه ۳و نامه ۶۳، به این امر اذعان داردکه: نوع پذیرش حکومت که اگر، اصرار مردم بر آن و تقاضای بیعت آزادانه مردم نبود، امام همانند زمان خلفای سهگانه به وظایف دیگر مشغول می شدو در حاشیه حکومت قرار می گرفت.
۲- درخطبه ۱۳۶نیز آمده است که: از مهمترین زمینههای امنیّت، نوع شکل گیری حکومت است که بر اساس پذیرش عمومی اکثریت می باشد، از این رو استناد امام به نوع پذیرش حکومت و اینکه بیعت با ایشان امری اجباری و ازسوی ناآگاهی نبوده را به عنوان نمودی از اهتمام حضرت به بحث امنیّت می توان بیان کرد.
۳- در خطبه ۱۰۶ بیان صریح امنیّت به عنوان یکی از اهداف پذیرش حکومت مد نظر است.
۴- در خطبه ۲۰۶ به این امر اشاره دارد که: در سایه رونق دین و برپایی علائم دیانت و حفظ حدود و مرزهای شریعت امنیّت فکری، فرهنگی و معنوی و دیگر امنیّتها به درستی فراهم خواهد شد.
۵ـ در نامه ۵۳ به این امر اشاره می فرمایند که: پیوند بین امنیّتهای متعدد با یکدیگر، به این معنا که امنیّت سیاسی و اجتماعی با امنیّت معنوی و فرهنگی و یا امنیّت شغلی و اقتصادی در ارتباط هستند و آسیب در یکی موجب آسیب در دیگری می شود؛ از این رو به فرمانداران و کارگزاران حکومت سفارش به حفظ امنیّت سیاسی، اجتماعی می کنند.
۶- درنامه۲۵ و ۵۳ نیز، تأکید بر حفظ امنیّت اقتصادی در برخورد با مردم در ادای واجبات مالی و پرداخت مالیات ها و همچنین در توجّه به صاحبان صنایع و جایگاه ایشان اشاره کردهاند.
۷- درنامه۵۳، تأکید بر امنیّت قضایی به عنوان چتر حمایتی نسبت به سایر امنیّتها در جامعه و اظهار نگرانی و خشنودی از وقایعی که موجب ناامنی در جامعه می شود و اهتمام حضرت به تأمین امنیّت جهانی اشاره شده است.
الف). توجّه به سپاهیان
یکی از وظایف حاکم اهتمام به امور ارتش و سپاهیان به عنوان حافظان امنیّت مردم و جامعه است حضرت در نامه ۵۳ به مالک اشتر می فرمایند که:
«پس سپاهیان به فرمان خدا، رعیت را دژهای استوارند و والیان را زینت و وقار، دین به آنان ارجمند است و راهها بیگزند و کار رعیت به سپاهیان قرار نگیرد و کار سپاهیان با خراجی که خدا برای آنان معین فرموده درستی نپذیرد تا بدان در جهاد با دشمن خود نیرومند شوند و کار خود را بدان سامان دهند» (نهج البلاغه، نامه۵۳ :۹۲۵).
ب). توجه به بخش اطلاعاتی ـ امنیّتی
حضرت به مالک اشتر می فرماید: از حال و کار کارگزاران اطلاع باید داشت و جاسوسی در میان آنها قرار ده و اگر یکی از کارگزاران خیانتی کرد او را تنبیه بدنی کن.
«پس بر کارهای آنان ]کارگزاران حکومتی[ مراقبت دار و جاسوسی راستگو و وفاپیشه برایشان بگمار که مراقبت نهانی تو در کارهایشان و اداره کننده آنهاست به رعایت امانت، مهربانی با رعیت و خود را از کارکنانت واپای، اگر یکی از آنان دست به خیانتی گشود و گزارش جاسوسان تو بر آن خیانت همداستان بود بدین گواه بسنده کن و کیفر او را با تنبیه بدنی بدو برسان و آنچه به دست آورده بستان» (نهج البلاغه ،نامه۵۳ :۹۳۵).
ج). استقبال از صلح و ترک مخاصمه
«از صلحی که دشمن تو را بدان خواند و رضای خدا در آن بود، روی متاب که آشتی سربازان تو را آسایش رساند و از اندوهیات برهاند و شهرهایت ایمن ماند» (همان ،۹۵۴).
د). آمادگی در برابر دشمنان
«زنهار، زنهار، از دشمن خود، پس از آشتی بپرهیز که بسا دشمن به نزدیکی گراید تا غفلتی یابد و ]کمین خود بگشاید[ پس دوراندیش شو! و به راه خوش گمانی مرو و اگر با دشمنت پیمانی نهادی و در ذمّه خود او را امان دادی، به عهد خویش وفا کن» ( همان،نامه،۹۵۴:۵۳).
ه). پرهیز از خونریزی و قتل نفس
از خونریزی به ناحق پرهیز کن که گناه بزرگی است نعمت را از بین می برد، طول عمر را کم می کند و خداوند داور میان افراد است و حکومت را از ریخته شدن خون ناروا و حرام قوی نکن که باعث خفت دولت می شود:
«بپرهیز از خون ها و ریختن آن به ناروا، که چیزی چون ریختن خون به ناحق، آدمی را به کیفر نرساند و گناه را بزرگ نگرداند و نعمت را نبرد و رشته ی عمر را نبرد و خداوند سبحان روز رستاخیز نخستین داوری که میان بندگان کند، و در خون هایی باشد که از یکدیگر ریختهاند، پس حکومت خود را با ریختن خونی به حرام نیرومند مکن که خون به حرام ریختن، قدرت را به ناتوانی و سستی کشاند، بلکه دولت را از صاحب آن به دیگری بگرداند» (نهج البلاغه، نامه۵۳: ۹۵۷ ).
۴-۹-۷٫ رفاه محوری
هر حکومتی با هر ایده و شکلی، تحقّق حداقل زندگی برای عموم جامعه و فراهم آوردن رفاه و آسایش همگانی را از اهداف اساسی خود قرار می دهد. در حکومت اسلامی که هدف اصلی نیل جامعه و آحاد مردم به سوی تعالی و کمال است، تأمین رفاه و آسایش در اولویت قرار می گیرد تا مسیر تعالی انسانها هموار گردد.
در اینجا به نمونه هایی از توجه امام به رفاه و آسایش جامعه اشاره می کنیم:
۱- حضرت در خطبه ۱۳۶، به اصلاح امور مردم و اصلاح (عمران و آبادی) شهرها و در واقع تأمین رفاه و آسایش مردم، را از اهداف عمده حکومت می شمارند.
۲- در نامه ۵۳ ایشان خطاب می کنند که با توزیع درست درآمدها و صرف آنها در عمران و آبادانی، زمینه رفاه همگانی فراهم می شود.
۳- ایشان در نامه ۱۰۴، از وظایف امام و حاکم جامعه اسلامی، رساندن سهم آحاد جامعه از بیت المال و منابع عمومی درآمد به آنها می دانند که این شرط اساسی تحقّق رفاه همگانی محسوب میشود. چنانچه حکومت برای توزیع منابع مالی، برنامه درست و جامعی نداشته باشد، بخش زیادی از ثروتها و منابع درآمدزا در اختیار اقلیتی قرار خواهد گرفت و جنگ، فقر و عنا، مانع تحقیق رفاه عمومی خواهد شد.
۶- درخطبه ۳۴، از حقوق واجب مردم بر حکومت، صرف بیت المال برای مصارف عمومی جامعه برای فراهم کردن رفاه و آسایش است، اشاره شده است.

سیس

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.