برچسب: عمران و آبادانی

بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس نامه …

«بپرهیز که با نیکی خود بر رعیت منّتگذاری یا آنچه را کردهای بزرگ شماری یا آنان را وعدهای دهی و در وعده خلافت آری، که منّت نهادن، ارج نیکی را ببرد و کار بزرگ شمردن نور حق را خاموش گرداند» (همان، نامه۵۳: ۹۵۹).
ز). شایسته سالاری
۴-۹-۵٫ تربیّت محوری
انسان سازی و تربیت انسان از اصلی ترین اهداف بیعت دنیا و تشریع مکاتب الهی به ویژه اسلام است. بر اساس آموزههای اسلامی، حکومت، بهترین وسیله برای رسیدن به این هدف مهم میباشد. با تربیت میتوان زمینه رشد و تعالی فرد و جامعه را فراهم کرد تا استعدادها و توانایی ها در جهت کمال مطلق شکوفا شود خطبههای حضرت و نامهها و مکاتبات ایشان و کلمات قصار ایشان در واقع منشور انسانسازی است چون از لسان انسان کامل صادر شده است از باب نمونه به برخی سخنان حضرت در باب تربیت و اهتمام ایشان به این مهم اشاره می کنیم:
تربیت اسلامی از وظایف مهم و واجبات بر عهدهی امام و رهبر جامعه است. «امّا شما نیز بر امام حقوقی دارید … از جمله اینکه شما را تعلیم دهم تا نادان نمانید و آدابتان بیاموزم تا بدانید» (نهج البلاغه،خطبه ۳۴: ۱۱۲ ).
بیان آنچه لازمه ی تربیت است:
«ای مردم من اندرزهایی را که پیامبران به امّتهایشان دارند بر شما گفتم، و آنچه اوصیا به (مردمان) پس از خود رساندند (من نیز به شما) رساندم» (همان،خطبه ۱۸۱: ۵۰۰ ).
۴-۹-۶٫ امنیّت محوری
برقراری امنیّت در تمام ابعاد از اهداف مبانی مهمّ حکومت اسلامی است که در سایه آن تحقّق اهداف عالیه و رسیدن به رشد و کمال و انسانی میسر می شود. امام علی (ع) از منادیان امنیّت در جامعه بود. از نمونههای اهتمام امام به مسأله امنیّت می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱- در خطبه ۳و نامه ۶۳، به این امر اذعان داردکه: نوع پذیرش حکومت که اگر، اصرار مردم بر آن و تقاضای بیعت آزادانه مردم نبود، امام همانند زمان خلفای سهگانه به وظایف دیگر مشغول می شدو در حاشیه حکومت قرار می گرفت.
۲- درخطبه ۱۳۶نیز آمده است که: از مهمترین زمینههای امنیّت، نوع شکل گیری حکومت است که بر اساس پذیرش عمومی اکثریت می باشد، از این رو استناد امام به نوع پذیرش حکومت و اینکه بیعت با ایشان امری اجباری و ازسوی ناآگاهی نبوده را به عنوان نمودی از اهتمام حضرت به بحث امنیّت می توان بیان کرد.
۳- در خطبه ۱۰۶ بیان صریح امنیّت به عنوان یکی از اهداف پذیرش حکومت مد نظر است.
۴- در خطبه ۲۰۶ به این امر اشاره دارد که: در سایه رونق دین و برپایی علائم دیانت و حفظ حدود و مرزهای شریعت امنیّت فکری، فرهنگی و معنوی و دیگر امنیّتها به درستی فراهم خواهد شد.
۵ـ در نامه ۵۳ به این امر اشاره می فرمایند که: پیوند بین امنیّتهای متعدد با یکدیگر، به این معنا که امنیّت سیاسی و اجتماعی با امنیّت معنوی و فرهنگی و یا امنیّت شغلی و اقتصادی در ارتباط هستند و آسیب در یکی موجب آسیب در دیگری می شود؛ از این رو به فرمانداران و کارگزاران حکومت سفارش به حفظ امنیّت سیاسی، اجتماعی می کنند.
۶- درنامه۲۵ و ۵۳ نیز، تأکید بر حفظ امنیّت اقتصادی در برخورد با مردم در ادای واجبات مالی و پرداخت مالیات ها و همچنین در توجّه به صاحبان صنایع و جایگاه ایشان اشاره کردهاند.
۷- درنامه۵۳، تأکید بر امنیّت قضایی به عنوان چتر حمایتی نسبت به سایر امنیّتها در جامعه و اظهار نگرانی و خشنودی از وقایعی که موجب ناامنی در جامعه می شود و اهتمام حضرت به تأمین امنیّت جهانی اشاره شده است.
الف). توجّه به سپاهیان
یکی از وظایف حاکم اهتمام به امور ارتش و سپاهیان به عنوان حافظان امنیّت مردم و جامعه است حضرت در نامه ۵۳ به مالک اشتر می فرمایند که:
«پس سپاهیان به فرمان خدا، رعیت را دژهای استوارند و والیان را زینت و وقار، دین به آنان ارجمند است و راهها بیگزند و کار رعیت به سپاهیان قرار نگیرد و کار سپاهیان با خراجی که خدا برای آنان معین فرموده درستی نپذیرد تا بدان در جهاد با دشمن خود نیرومند شوند و کار خود را بدان سامان دهند» (نهج البلاغه، نامه۵۳ :۹۲۵).
ب). توجه به بخش اطلاعاتی ـ امنیّتی
حضرت به مالک اشتر می فرماید: از حال و کار کارگزاران اطلاع باید داشت و جاسوسی در میان آنها قرار ده و اگر یکی از کارگزاران خیانتی کرد او را تنبیه بدنی کن.
«پس بر کارهای آنان ]کارگزاران حکومتی[ مراقبت دار و جاسوسی راستگو و وفاپیشه برایشان بگمار که مراقبت نهانی تو در کارهایشان و اداره کننده آنهاست به رعایت امانت، مهربانی با رعیت و خود را از کارکنانت واپای، اگر یکی از آنان دست به خیانتی گشود و گزارش جاسوسان تو بر آن خیانت همداستان بود بدین گواه بسنده کن و کیفر او را با تنبیه بدنی بدو برسان و آنچه به دست آورده بستان» (نهج البلاغه ،نامه۵۳ :۹۳۵).
ج). استقبال از صلح و ترک مخاصمه
«از صلحی که دشمن تو را بدان خواند و رضای خدا در آن بود، روی متاب که آشتی سربازان تو را آسایش رساند و از اندوهیات برهاند و شهرهایت ایمن ماند» (همان ،۹۵۴).
د). آمادگی در برابر دشمنان
«زنهار، زنهار، از دشمن خود، پس از آشتی بپرهیز که بسا دشمن به نزدیکی گراید تا غفلتی یابد و ]کمین خود بگشاید[ پس دوراندیش شو! و به راه خوش گمانی مرو و اگر با دشمنت پیمانی نهادی و در ذمّه خود او را امان دادی، به عهد خویش وفا کن» ( همان،نامه،۹۵۴:۵۳).
ه). پرهیز از خونریزی و قتل نفس
از خونریزی به ناحق پرهیز کن که گناه بزرگی است نعمت را از بین می برد، طول عمر را کم می کند و خداوند داور میان افراد است و حکومت را از ریخته شدن خون ناروا و حرام قوی نکن که باعث خفت دولت می شود:
«بپرهیز از خون ها و ریختن آن به ناروا، که چیزی چون ریختن خون به ناحق، آدمی را به کیفر نرساند و گناه را بزرگ نگرداند و نعمت را نبرد و رشته ی عمر را نبرد و خداوند سبحان روز رستاخیز نخستین داوری که میان بندگان کند، و در خون هایی باشد که از یکدیگر ریختهاند، پس حکومت خود را با ریختن خونی به حرام نیرومند مکن که خون به حرام ریختن، قدرت را به ناتوانی و سستی کشاند، بلکه دولت را از صاحب آن به دیگری بگرداند» (نهج البلاغه، نامه۵۳: ۹۵۷ ).
۴-۹-۷٫ رفاه محوری
هر حکومتی با هر ایده و شکلی، تحقّق حداقل زندگی برای عموم جامعه و فراهم آوردن رفاه و آسایش همگانی را از اهداف اساسی خود قرار می دهد. در حکومت اسلامی که هدف اصلی نیل جامعه و آحاد مردم به سوی تعالی و کمال است، تأمین رفاه و آسایش در اولویت قرار می گیرد تا مسیر تعالی انسانها هموار گردد.
در اینجا به نمونه هایی از توجه امام به رفاه و آسایش جامعه اشاره می کنیم:
۱- حضرت در خطبه ۱۳۶، به اصلاح امور مردم و اصلاح (عمران و آبادی) شهرها و در واقع تأمین رفاه و آسایش مردم، را از اهداف عمده حکومت می شمارند.
۲- در نامه ۵۳ ایشان خطاب می کنند که با توزیع درست درآمدها و صرف آنها در عمران و آبادانی، زمینه رفاه همگانی فراهم می شود.
۳- ایشان در نامه ۱۰۴، از وظایف امام و حاکم جامعه اسلامی، رساندن سهم آحاد جامعه از بیت المال و منابع عمومی درآمد به آنها می دانند که این شرط اساسی تحقّق رفاه همگانی محسوب میشود. چنانچه حکومت برای توزیع منابع مالی، برنامه درست و جامعی نداشته باشد، بخش زیادی از ثروتها و منابع درآمدزا در اختیار اقلیتی قرار خواهد گرفت و جنگ، فقر و عنا، مانع تحقیق رفاه عمومی خواهد شد.
۶- درخطبه ۳۴، از حقوق واجب مردم بر حکومت، صرف بیت المال برای مصارف عمومی جامعه برای فراهم کردن رفاه و آسایش است، اشاره شده است.

سیس

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.