برچسب: حقوق اجتماعی

دسته بندی علمی – پژوهشی : بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر …

ز). پیوند با مردم
از عمدهترین آفاتی که مسئولان را تهدید می کند این است که به بهانه اشتغالات از مردم فاصله میگیرند و ارتباط را با واسطه ها انجام می دهند که این فاصله موجب می شود نه درد و مشکلات مردم را مستقیم و درست درک کنند و نه مردم حرف ایشان را خوب بفهمند. امام این وظیفهی مهم همه را در نامه ی ۵۳ گوشزد می کند.
حضرت به قثم بن عباس فرماندار شهر مکه می نویسد: «در میان تو و مردم نباید واسطه و سفیری جز زبانت و حاجب و پرداری جز چهره ات باشد» (همان، نامه ۶۷: ۹۹۳).
ح). حقّ پرسش از مسئولان و پاسخگو بودن به آنان
مردم نه تنها در مورد اصل حکومت و حاکم حق دارند بلکه بر کارگزاران نیز حق دارند، از این رو حضرت به عبدالله بن عباس فرماندار بصره می فرمایند که «من و تو در اعمالی که از تو به عنوان یک کارگزار حکومتی من سر می زند شریک هستم» (همان، نامه ۱۸: ۷۷۱ ).
ط). قانون محوری (حق گزینش حق از ناحق)
با وجود جایگاهی که مالک اشتر نزد امام دارد و فرمان جامعی که حضرت برای او صادر کرده و با اطمینانی که به ایشان دارد به مردم مصر نامه می نویسد و ضمن بیان ویژگیهای بیمانند مالک می فرماید:
«سخن مالک را بشنوید و فرمانش را در آنجا که حق است اطاعت کنید» (نهج البلاغه، نامه ۳۸: ۸۷۶ )
مفهوم این بود که اگر فرمان مالک مطابق حق نبود شما نیز حق عدم اطاعت دارید.
۴-۱۰-۲٫ حقوق اجتماعی مردم
الف). عدالت اجتماعی
بالاترین نمود حکومت علوی بین عدالت اجتماعی بود که در زمان رواج تبعیضها بیش از شاخصههای دیگر در کلام حضرت به چشم می خورد تا جایی که حضرت را مقتول عدالتش خواندهاند.
در خطبه شانزدهم که معروف است حضرت در ابتدای حکومت خود قرائت فرموده اند با شدت از اجرای عدالت اجتماعی سخن به میان می آورد:
«سوگند خدایی که پیامبر را به حق مبعوث کرد. سخت آزمایش می شوید، چون دانهای که در غربال ریزند یا غذایی که در دیگ گذارند به هم خواهید ریخت، زیر و رو خواهید شد تا آنکه پایین به بالا و بالا به پایین رود، آنان که سابقهای در اسلام داشتند و تاکنون منزوی بودند بر سر کار می آیند و آنها که به ناحق پیش گرفتند عقب زده خواهند شد» (همان، خطبه۱۶ :۷۱۹).
ب). عدم اجبار مردم برای حضور در جنگ (اگرچه شرعاً هم به آنها واجب باشد)
«و از آنان که فرمان می برند برای سرکوب عامیان مدد گیر، زیرا آنکس که از جنگ کراهت دارد بهتر است که شرکت نداشته باشد و شرکت نکردنش از یاری دادن اجباری بهتر است» (همان، نامه ۴۰: ۸۷۱ ).
ج). توسعه و اصلاحات اجتماعی
این یک حقیقت است که رشد و هدایت جامعه به سوی سعادت بدون در نظر گرفتن زندگی سالم قابل تصور نیست. از این رو یکی از مهمترین اصول و حقوق در نظام اسلامی اهتمام به توسعه و اصلاحات اجتماعی است که حضرت در صدور نامه مالک اشتر به آن اشاره می فرمایند. و دیگر مصادیق حقوق اجتماعی مردم از نگاه حضرت شایسته سالاری و امنیت اجتماعی که دراین باره تو ضیح داده شده است .
۴-۱۰-۳٫ حقوق فرهنگی مردم
۱-آموزش و پرورش ۲-ارائه الگوهای متعالی۳-نصیحت وخیرخواهی ۴- احیای ارزشهای الهی(جلوگیری از تهدیدها).
الف). آموزش و پرورش
امام در بیان حقوق مردم بر رهبر و حکومت اسلامی چنین می فرماید:
«اما حقّ شما بر من … اینکه شما را آموزش دهم تا بی سواد و نادان نباشید و شما را تربیت کنم تا راه و رسم زندگی را بداند» (نهج البلاغه،خطبه ۳۴: ۱۱۲).
ب). احیای ارزش های الهی (جلوگیری از تهدیدها)
امام در خطبه منبریه در بیان فلسفه حکومت اسلامی چنین می فرماید:
«خدایا تو میدانی که جنگ و درگیری ما برای به دست آوردن قدرت و حکومت و دنیا و ثروت نبود بلکه می خواستیم:۱- نشانه های حق و دین تو را به جایگاه خویش (جامعه اسلامی) بازگردانیم (بازگشت معالم دینی)، ۲- و در سرزمینهای تو اصلاح را ظاهر کنیم (اصلاح جامعه)، ۳- تا بندگان ستم دیدهات در امن و امان زندگی کنند (برقراری امنیّت)، ۴- و قوانین و مقررات فراموش شده تو بار دیگر اجرا گردد (احیای سنّتهای فراموش شده)».
«حضرت در اینجا حق مردم به عهده حکومت را در قالب فلسفه ی حکومت بیان کرد»(ماندگار، ۱۳۸۶: ۲۳۷).
۴-۱۰-۴٫ حقوق اقتصادی مردم
الف). عدالت اقتصادی
تحقّق عدالت از اساسیترین اهداف امام بود و به علت آن بعضی افراد مثل طلحه و زبیر از امام جدا شدند و بعضی مثل معاویه تا حد نابودی اسلام تلاش کردند تا امام را از سر راه خود بردارند و بعضی نیز از سر دلسوزی به امام توصیه میکردند که همانند خلفای قبل برخلاف سیره ی پیامبر اکرم در تقسیم بیت المال رعایت حال بزرگان خویش و اشراف عرب را بکند؛ اما امام با همه این خواست ها و حوادث مقابله کردند و سرانجام در طریق عدالت به شهادت رسیدند (نهج البلاغه، خطبه۱۲۶: ۲۳۶ ).
ب). امنیّت اقتصادی
امام علی(ع) در نامهای که به مأموران جمع آوری زکات میدهند گوشزد می کند که جمعآوری مالیات و خراج نباید موجب ناامنی و نگرانی مردم شود و با اعتماد به مردم و خوش رویی با ایشان این امر الهی باید محقّق شود ( همان، نامه۲۵: ۷۸۵ ).
ج). مدیریت اقتصادی
«منظور از مدیریت اقتصادی، اتّخاذ اعمال و روشهایی است که اهداف اقتصاد اسلامی در جامعه را پیاده و محقّق می کند» (ماندگار،۱۳۸۶: ۲۳۸).
نهج البلاغه نکات مربوط به مدیریت اقتصادی را اینگونه بیان می کند:
۱- درنامه ۳و ۲۱ به برخورد شدید با اسراف کارگزاران اگرچه از راه حلال باشد اشاره دارد.

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.