آموزش طراحی

آموزش طراحی

دوره حرفه ایی آموزش طراحی برای خلق طراحی های واقع گرایانه و هنری

مباحثی که در این دوره  آموزش طراحیفرا خواهید گرفت :

  • خلق نقاشی های هنری با موضوع ، اشیاء ، افراد ، حیوانات و منظره های مختلف با استفاده از روش های موثر
  • کشیدن نقاشی های واقع گرایانه و مفهومی با رعایت مقدار نورها ، سایه ها ، بافت ها و فرم ها
  • مسائل مختلف طراحی و نقاشی مانند طراحی ساختارها ، طراحی پورتره ، طراحی از زوایای مختلف و انواع دیگر نقاشی و طراحی
  • استفاده از تکنیک های طراحی خاص مانند کانتور متقاطع ، پاک کردن / کاهش ، بلوک و موارد دیگر
  • آموزش تکنیک های طراحی استاندارد صنعت و به کارگیری آن ها
  • نقاشی کشیدن رویاهای خود !!

پیش نیاز دوره آموزش طراحی

  • می توانید فقط با یک مداد ، کاغذ و پاک کن این دوره را دنبال کنید ، اما ابزارهایی از قبیل تاک و ذغال فشرده ، کانتینر ، استامپ و خط کش می تواند به شما کمک کند. (اکثراین موارد در ابتدای دوره توضیح داده شده است)
  • اشتیاق به یادگیری و تمرین نقاشی !

 

توضیحات و معرفی دوره آموزش طراحی

به کلکسیون کامل طراحی نقاشی خوش آمدید! در این دوره طراحی آنلاین ، با یادگیری پروژه های مختلف طراحی ، از سطح مبتدی به پیشرفته خواهید رسید.

دراین دوره آموزش طراحی تکنیک های جدید نقاشی را یاد خواهید گرفت و مهارت های طراحی خود را بهبود خواهید بخشید و خواهید توانست نقاشی هایی زیبا و شگفت انگیز خلق کنید.

این دوره فرصتی برای پیشرفت در حرفه شما است ، چه در زمینه انیمیشن سازی ، طراحی لوگو ، طراحی گرافیک ، معماری ، طراحی مد ، طراحی شخصیت های بازی های ویدیویی یا هر زمینه ای که از جلوه های بصری استفاده می کند ، مانند بازاریابی ها ، سخنرانی های عمومی و موارد دیگر .

یا ، شاید تنها برای سرگرمی طراحی می کنید!

با پایان یافتن این دوره طراحی ، مجموعه ای از طراحی های شگفت انگیز ، از جمله طراحی های چشم انداز حرفه ای ، نقاشی های دقیق پرتره ، نقاشی های هنری ، و خیلی موارد دیگر را خلق خواهید کرد.

پس از ثبت نام در این دوره آموزش طراحی ، می توانید:

  • دسترسی مادام العمر به تمامی مطالب دوره ، از جمله بیش از 19 ساعت مطالب  ویدئویی مفید و دستورالعمل ها.
  • جزوات مختلف و فایلهای پشتیبانی.
  • دسترسی به انجمن های اختصاصی ، برای انتقادات و پیشنهادات مفید و انتقاد از مربی این دوره .

مطالب این دوره آموزشی برای تسلط  شما بر هنر طراحی می باشد که شامل موارد زیر است :

Gesture Drawing – شما به سرعت و به راحتی تکنیک های مفید این نوع طراحی را یاد خواهید گرفت ، جایی که ما قصد داریم سوژه ها را به تصویر بکشیم . پروژه ها شامل نقاشی اشیاء ، حیوانات و مناظرمختلف می باشد.

Drawing Materials (طراحی مواد ) – بعد از شروع کار با طراحی، ما جزئیات بیشتری برای توضیح روشهای مختلف ساخت ، پاک کردن و ترکیبی از علامت گذاری و همچنین ابزارهای مختلف طراحی توضیح خواهیم داد. اگر فقط مداد و کاغذ دارید ، برای پروژه های این دوره کافی است.

Line and Contour Drawing – روشهای مختلفی برای ترسیم خط ، از جمله کانتور ، کانتور متقاطع و همچنین تمرین های مختلف برای تمرین هماهنگی دست و چشم و به تصویر کشیدن فرم و طرح کلی وجود دارد که همگی آن ها را خواهید آموخت.

Structural Drawing (طراحی سازه) – چگونگی خلق اشکال مختلف را خواهید آموخت (برای مثال استوانه ، مخروط ، مکعب) که می تواند برای ساخت سازه های پیچیده ترمورد استفاده قرار بگیرد. به منظور ترسیم طراحی های واقع گرایانه تر ، اشیاء ارگانیک را با استفاده از طراحی سازه خواهید کشید.

طراحی نور و سایه

Tone یا Value in Drawing – در این دوره آموزش طراحی یاد خواهید گرفت که چگونه می توان نورها و سایه های دقیق را در نقاشی ها اضافه کرد ، از جمله تکنیک های کاهش دهنده یا پاک کردن ، برای اضافه کردن فرم و عمق نقاشی ها.

Drawing in Perspective – روش های مختلفی برای نشان دادن عمق طراحی ها ، مانند روش کیاروسورو ، روش چشم انداز و موارد دیگر را خواهید آموخت. همچنین یاد میگیرید که چگونه برای یک چشم انداز واقع گرایانه ، از یک منظر ، دو نقطه و سه نقطه ترسیم کنید ، بنابراین می توانید منظره های شهری یا منظره های دیگر را از تخیل خود ترسیم و خلق کنید.

روش ترسیم بلوک – این روش یکی از مهم ترین روش های ترسیم می باشد. در این دوره یاد می گیرید که با استفاده از این تکنیک ، چگونه می توان یک طراحی تفصیلی ، با جزئیات تولید کرد.

هنر و علم نقاشی پرتره – شما قبل از یادگیری چگونگی ترسیم دقیق آنها ، چه از تخیل و چه از موضوعی خاص ، در مورد آناتومی و ساختار چشم و دهان خواهید آموخت. شما همچنین یاد خواهید گرفت که قبل از تهیه پروژه نهایی این دوره ، چگونه یک پرتره ، طراحی بینی ، مو و گوش واقعی را بکشید. در هنگام ترسیم پرتره ، روش های مختلفی را که در طول دوره آموخته اید ، استفاده می کنید.

هم اکنون ثبت نام کنید و تولید طراحی های شگفت انگیز و زیبا را شروع کنید!

این دوره مناسب چه کسانی است :

  • هرکسی که مایل به یادگیری و بهتر شدن هنر نقاشی خود است.
  • هنرمندانی که مشتاق بهبود مهارت های طراحی خود هستند.
  • طراحان گرافیک ، طراحان لوگو و سایر متخصصان طراحی که می خواهند طراحی و نقاشی خود را بهبود بخشند
  • افرادی که می خواهند به یک نقاش حرفه ایی تبدیل شوند میتوانند این دوره آموزش نقاشی را بگذرانند
  • افرادی که می خواهند با استفاده از ارتباطات تصویری ، سریع و به راحتی ایده ها را منتقل کنند.​

راهنمای جامع انتخاب پرستار کودکان

 

خدمات و وظایف پرستار کودک در منزل

خدماتی که پرستار کودک به کودکان و نوزادان در منزل ارائه می دهد شامل :

مراقبت و نگهداری از کودکان و نوزادان به صورت شبانه روزی
تهیه غذا برای کودکان
عوض کردن پوشک
استحمام و دستشویی بردن کودک
دادن دارو در صورت بیمار بودن کودک
آموزش های لازم مطابق با سن کودک
آموزش و مشاوره دادن به مادرانی که تجربه ی اولین نوزاد را دارند توسط پرستار نوزاد در منزل
نرمش دادن بدن نوزاد
پر کردن اوقات فراغت کودک
کمک به کودک در انجام تکالیف مدرسه
تنظیم خواب کودک و نوزاد
خواندن کتاب برای کودک و نوازد
انجام امور نظافتی
انجام امور منزل

 

پرستار در منزل

مزیت های داشتن پرستار در منزل برای کودکان
پایین بودن هزینه نسبت به مکان های نگهداری مانند مهدکودک ها
پرستار بچه در منزل به طور خصوصی از کودک و نوازد شما مراقبت می کند.
هزینه های بردن و آوردن کودک از مهدکودک حذف می شود.
در مهدکودک ها انتقال بیماری از دیگر کودک ها بسیار راحت می باشد.
کودک شما در منزل راحت تر می تواند استراحت کند تا در مهدکودک
کودک شما در منزل راحت تر می تواند با اسباب بازیهای خودش بازی کند

نکات مهم در استخدام پرستار کودک
از پرستاری استفاده کنید که تجربه ی کافی در نگهداری و مراقبت از کودک و نوزاد را داشته باشد.
اگر کودک شما سن پایینی دارد سعی کنید از پرستاری استفاده کنید که تجربه ی مادر شدن را داشته باشد.
سن مراقب کودک در منزل  خیلی مهم می باشد . مثلا اگر پرستار سن پایینی داشته باشد معمولا برای این کار تجربه ی کافی را ندارد و اگر هم سن پرستار زیاد باشد معمولا حوصله ی بازی کردن با کودک را ندارد .
قبل از استخدام و قرارداد بستن با پرستار سعی کنید با پرستار صحب کنید و درخواست ها و انتظارات خود را به او بگویید.
عادتهای غذایی ، ویژگی های اخلاقی کودک  و مواردی از این قبیل را به پرستار بگویید.
محل قرار گرفتن داروها ، کمک های اولیه ، شیر گاز ، فیوز برق و مواردی از این قبیل را به پرستار نشان دهید.
لیستی از شماره تلفن های ضروری مانند اورژانس ، آتش نشانی ، 110 ، شماره های تعدادی از افوام نزدیک ، شماره های تعدادی از همسایه ها و مواردی از این قبیل را در اختیار پرستار  قرار دهید.
سعی کنید در محل زندگی دوربین نصب کنید و عملکرد کودک و پرستار را زیر نظر داشته باشید.
پرستار  را در جریان نصب دوربین قرار دهید.

 

شاید در روزهای اول یا هفته های اول کودک شما از پرستار دوری کند و یا حتی از او بترسد اما نگران نباشید به مرور زمان این مشکل حل می شود. حتما خانواده ها در هنگام استخدام مراقب  سعی کنند به یکباره کودک و پرستار را با هم تنها نگذارند و حتما چند هفته اول والدین در کنار  پرستار از کودک مراقبت کنند تا کودک کم کم با پرستار اُنس بگیرد.

از دیگر نکاتی که والدین باید به آن توجه داشته باشند این است که تا حد امکان پرستار یا مراقب کودک خود را عوض نکنند چون کودک با پرستار اُنس گرفته و اگر بخواهید پرستار دیگر را جایگزین کنید به روحیه ی کودک شما لطمه وارد می شود . البته در مواقع ضروری می توانید این کار را کنید.

چگونه یک مراقب کودک و قابل اعتماد پیدا کنیم؟

همیشه یکی از نگرانی های والدین این بوده که چگونه می توان یک پرستار قابل اطمینان برای کودک یا نوزاد خود استخدام کنند. در مرحله ی اول والدین سعی کنند که از نزدیکان خود که آشنایی کامل با او دارند را برای مراقبت از کودک خود در نظر بگیرند. مثل خواهر ، مادر و مواردی از این قبیل. اما اگر امکان این نبود که از آشنایان برای این کار استفاده کنند می توانند با مراجعه به موسسات پرستاری معتبر و دارای مجوز یک پرستار ایده آل  و با تجربه برای کودک و نوزاد دلبندشان استخدام کنند.

برخی از وظایف پرستار کودک در منزل

آشنایی با رژیم غذایی کودک

پرستار در منزل باید رژیم غذایی کودک را از والدین پرسیده و یادداشت نماید تا در طول روز بتواند به درستی آنها را اعمال کند.

تعویض پوشک

مراقب در منزل باید همیشه به طور مرتب پوشاک کودک را بررسی کند و در صورت نیاز آن را تعویض نماید تا مشکلاتی همچون سوختگی و سوزش در بدن کودک ایجاد نشود.

آموزش های لازم مطابق با سن کودک ویا نوزاد

یکی از مهمترین وظایف پرستاران کودک در منزل ، نحوه آموزش دادن می باشد. پرستار باید بداند که چه آموزش هایی مطابق با سن کودک می باشد.

داشتن آرامش در شرایط کاری پرفشار

درست است که شغل پرستار بسیار پر فشار می باشد اما یک پرستار خوب در هر شرایطی می بایست آرامش خود را حفظ کند که این آرامش خود به خود به کودک انتقال پیدا می کند.

رعایت بهداشت کودک و نوزاد

پرستار باید موارد بهداشتی کودک را بدرسی اعمال کند تا مشکلی برای کودک پیش نیاید . مانند تمیز کردن ، نحوه حمام کردن و مواردی از این قبیل

 

تعویض لباس

معمولا کودکان در هنگام غذا خوردن و نوشیدنی ، لباس خود را کثیف می کنند . پرستار باید بلافاصله لباس های کودک را عوض کند تا کودک دچار مشکل یا سرماخوردگی نشود .

توانایی ارتباط برقرار کردن با کودک

پرستار باید در نحوه ارتباط با کودک دقت کافی را داشته باشد تا کودک ارتباط نزدیکی با او داشته باشد . این امر مستلزم  داشتن حسی کودکانه از طرف پرستار نسبت به کودک می باشد.

داشتن انرژی و استقامت

داشتن انرژی و استقامت بالا یکی از پایه های اساسی شغل پرستاری می باشد. پس یک مراقب در منزل همیشه باید پرانرژی بوده و انرژی مثبت خود را به کودک انتقال دهد.

رسیدگی ومراقبت از کودک بیمار

پرستار باید اطلاعات کافی در مورد بیماری کودک داشته باشد تا بتواند مراقبت های ویژه ای از کودک بعمل بیاورد و همچنین اطلاعات کافی در مورد نحوه مصرف داروهای کودک از والدین گرفته و یادداشت کند.

تنبیه برای شکستن خود سرانه قواعد و مقررات

 

مهندسی معکوس

مهندسی مجدد

 

تنبیه در رشد اخلاقی کودکان سه نقش مهم ایفا می‌کند:

الف- وظیفه یا نقش محدود کننده.

تنبیه از تکرار اعمال نامطلوب اجتماعی جلوگیری می‌کند.

ب- نقش تربیتی.

کودکان پیش از آنکه بتوانند قواعد و مقررات را دریابند می‌توانند یاد بگیرند که بعضی اعمال درست و بعضی اعمال نادرست هستند و اگر مرتکب شوند مورد تنبیه قرار خواهند گرفت و از آنها خودداری می‌کنند.

ج- نقش انگیزش به اجتناب از رفتار اجتماعی نامطلوب یا تأیید نشده.

کودکان همین‌ که توانستند پیامدهای رفتار خود را پیش‌‌بینی کنند می‌توانند از انجام دادن عمل نامطلوب جامعه خودداری کنند.

اصول تنبیه خوب عبارتند از:

– تنبیه باید با گناه متناسب باشد و بیدرنگ پس از ارتکاب گناه انجام گیرد.

– تنبیه باید ثابت باشد و کودک بداند که در صورت رعایت نکردن مقررات، آن تنبیه اجتناب ناپذیر است.

– تنبیه به هرشکل که باشدباید غیر شخصی باشد به طوری که کودک از آن تعبیر و برداشت پستی شخصی نکند.

– تنبیه باید آنچنان سازنده باشد که کودک را در آینده به رفتار مورد تأیید اجتماعی برانگیزد.

– تنبیه با استدلال همراه باشد به طوری که کودک آن را بی‌طرفانه و عادلانه تلقی کند.

– تنبیه باید به ساخت وجدان بینجامد تا کنترل درونی رفتار را تضمین کند.

– تنبیه نباید کودک را تحقیر کند و خشم او را برانگیزد.

چگونه دانش‌آموزان را تنبیه كنیم؟

تنبیه و تشویق دارای درجات گوناگون است و مربیان اغلب نمی‌دانند كه میزان تشویق و تنبیه آنها در مقابل رفتار مورد نظر تا چه اندازه باید باشد. مثلاً در مورد تنبیه باید دانش‌آموزان را پند و اندرز داد؟ آیا باید او را از محبت محروم كرد یا آن كه همه‌ی موارد گفته شده را نادیده گرفت و اقدام به تنبیه بدنی كرد. بارها مشاهده شده كه دانش‌آموز خود را از تنبیه مبرا دانسته ولی معلم او را مستحق تنبیه، و یا دانش‌آموز خود را لایق تحسین و تمجید دانسته ولی در قبال آن خاموش مانده است. تنبیه به صورتهای گوناگون ممكن است انجام گیرد یك نگاه ناراضی و احیاناً خشم آلود، بی اعتنایی و احیاناَ قهر، توبیخ و سرزنش پنهانی، سرزنش علنی در حضور دیگران، امتیاز منفی دادن، محروم كردن از گردش یا بازی، بی‌توجهی به خواستهای او، خشونت و تندی نمودن و شدت عمل نشان دادن و سرانجام تنبیه بدنی، همه اینها یك هدف را دنبال می‌كنند و آن اینكه كودك از ترس گرفتار شدن به یكی از عواقب، از انجام كار ناپسند خودداری كند.

اصولاً اجبار و اكراه یك روش اساسی در تربیت انسان نیست و بیشتر اوقات به واكنشهای روانی منفی می‌انجامد (اسدی،33:1377).

تنبیه بدنی نه تنها در اصلاح رفتار نامطلوب اثری زودگذر دارد، بلكه این عیب را دارد كه باعث عصبانیت و ناراحتی خود تنبیه كننده و تنبیه شونده شود، تنبیه بهترین وسیله‌ی مؤثر برای آموزش نیست(گالیون، 126:1362).

شیوه‌های تنبیهی به طور كلی و تنبیه بدنی به طور خاص، محل اختلاف صاحب نظران است. برخی مثل سعدی و مولوی طرفدار تنبیه بدنی بوده و استفاده از آن را تجویز می‌كنند، برخی دیگر چون غزالی، بوعلی و ابن خلدون، مربی را از تنبیه بدنی بیش از سه بار یا در مواقع خشم بازداشته‌اند.

در میان روانشناسان نیز برخی همچون رین و هولز با وجود شرایط خاصی استفاه از تنبیه را در امر تغییر رفتار مفید می‌دانند. با وجود این اغلب روانشناسان مخالف استفاده از تنبیه برای یادگیری یا تغییر رفتار هستند.

اسكینر با جدیت بیشتری، استفاه از تنبیه را به طور كلی خطرناك و نامطلوب و بی‌اثر می‌شمار و دلایل چندی را برای مدعای خو ذكر می‌كند:

– تنبیه آثار جانبی نامطلوبی به بار می‌آورد: مانند ترس تعمیم یافته

– تنبیه به ارگانیسم نشان می‌دهد، چه كار نكند نه این كه چه كار كند.

– تنبیه صدمه زدن به دیگران را توصیه می‌كند.

– متربی اگر در موقعیتهای مشابه قرار گیرد و تنبیهی نباشد، ممكن است وادار به انجام همان كار شود.

– نسبت به عامل تنبیه كننده و دیگران پرخاشگری می‌كند.

– تنبیه اغلب یك پاسخ نامطلوب را جانشین پاسخ نامطلوب دیگر می‌سازد، مانند گریه به جای بی‌انضباطی.

– تنبیه كردن بدون رعایت مسائل ایمنی و مسئولیت‌پذیری، امكان استفاده نادرست از آن را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد (میلتن برگر، 211:1387).

تشویق وتنبیه مناسب اصلی مهم در تربیت اسلامی

طبیعت انسان‌ها به گونه‌ای است كه وقتی در انجام امور،مورد تشویق قرار می‌گیرند،معمولاً در صدد بر می آیند تا آن امور را بهتر انجام دهند بدون تردید تشویق وترغیب از مهم‌ترین اركان روان‌شناسی وعاملی مؤثر در تحریك انگیزش‌های پیشرفت وعملكرد فرد در فرآیند یادگیری و تقویت رفتار‌های مطلوب است همه‌ی انسان‌ها حتی بزرگسالان،تا آخر عمر نیازمند تشویق هستند تشویق موجب رغبت انسان به انجام فعالیت‌های پسندیده می‌شود.

اصل تشویق و تنبیه به عنوان امری مسلم در تربیت اسلامی شناخته و پذیرفته شده است. اصولاً بهشت و جهنم آیین‌های پاداش و كیفر، وعده و وعیدهای شوق انگیز و خوفناك و…جلوه‌هایی از تشویق و تنبیه هستند. خداوند تبارك در قرآن مجید، سوره بقره می‌فرماید:

“ای پیامبر به كسانی كه ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند بشارت بده كه جایگاه آنان در قیامت، باغستان‌هایی است كه نهرهای آب در آن جاری است.”

حضرت علی (ع) در فرمان تاریخی خود به مالك اشتر كه او را فرمانروایی مصر كرده بود دستور می‌دهد كه: مبادا نیكوكار و بدكار نزد تو یكسان باشد، زیرا چنین روشی نیكوكار را از كردار نیك دور ساخته و بدكار را به كار بد سوق می‌دهد.

كودكان و نوجونان امانت‌هایی هستند كه از جانب آفریدگار متعال كه اولین  بار به دست والدین سپرده شده‌اند. دین اسلام سفارش می‌كند تا بزرگترها در برابر كوچكتر‌ها بیش‌تر احساس مسئولیت كنند و حقوق حَقه‌ی آن‌ها را رعایت كنند. تنبیه بدنی را اسلام حتی برای حیوانات نمی‌پسندد و ترحم بر آن‌ها را از وظایف و شرایط هر كس می‌داند.

حضرت رسول اكرم (ص) می‌فرماید:

” در تعلیم و تربیت مدارا باشید و سخت‌گیری ننمایید، زیرا معلم دانشمند بهتر از معلمی است كه سخت‌گیر باشد.”

در مورد اذیت و صدمه زدن به دیگران امام صادق (ع) می‌فرماید:

“هر كس تازیانه‌ای به دیگری بزند خدا تازیانه‌ای از آتش بر او خواهد زد” (سلحشور، 1380).

انسانی كه مورد تشویق قرار گیرد احساس آرامش و رضایت خاطر و اعتماد به نفس می‌كند و برای جدیت بیشتر و عمل دشواری‌ها آماده می‌گردد. بر عكس اگر مورد نكوهش یا ناسپاسی قرار گرفت دلسرد و بی‌رغبت می‌شود و احساس حقارت و ضعف می‌كند و نمی‌تواند از استعدادهای خویش به نحو مطلوبی استفاده نماید (همان).

علمای اسلام با توجه به اهداف شریعت والای اسلام ، اظهار داشته‌اند كه باید كودكان را تشویق نمود تا بدین وسیله پیشرفت و ترقی كنند،چنان كه در «اَلمَحَة البیضاء» آمده است: هر گاه از كودك كار پسندیده و خوی نیك ظاهر گردد، سزاوار است كه او را گرامی دارند و او را پاداش دهند، به گونه‌ای كه خوشحال شود، و او را در بین جمعیت بستانند و اگر گاهی از او خطایی سر بزند آن را نایده انگارند و به او لطمه نزنند (صانعی، 1370).

نكاتی كه باید در تشویق و تنبیه رعایت شود:

بیهوده است اگر باور كنیم كه می‌توان در دنیای بدون پاداش و تنبیه زندگی كرد ولی بهتر است كیفر با اعتدال انجام شود. در مجموع، تمایل در تنبیه در ما بیشتر از دادن پاداش می‌باشد، تنبیهی بی‌فایده برای اشتباهاتی كه در واقع اشتباه نیستند. (گالیمار، 96:1387).

برای تنبیه كردن باید حتی المقدور از تنبیه‌های عاطفی استفاده نمود و از تحقیر، اهانت، استفاده از كلمات نیش‌دار و احیاناً ركیك و طعنه‌‌زدن نباید استفاده نمود، تنبیه باید بلافاصله بعد از عمل نامطلوب صورت گیرد، تنبیه باید توأم با توضیح باشد تا فرد تنبیه شونده دلیل آن را بداند و شدت و مقدار تنبیه باید متناسب با عمل نامطلوب باشد.

زمانی كه فردی را تنبیه می‌كنیم نباید هم زمان او را مورد دلسوزی قرار دهیم (دانش‌پژ‍وه، 109:1375).

تنبیه، سرزنش و تحقیر راه گشای مسائل نیست، بدرفتاری، تنبلی، اعمال ناسالم فرزندان ما نشانگانی هستند برای هشدار دادن به پدر و مادر‌ها، آنها زنگ خطرهایی هستند برای آنكه ما را بیدار و هوشیار سازند كه تا دیر نشده دست به كار شویم(همان).

معلمان می‌بایست سعی كنند به وسیله‌ی تشویق حدالامكان قوه‌ی تخیل و اظهار نظر دانش‌آموزان را تحریك كنند. تمریناتی تدوین كنند كه مستلزم دخالت دانش‌آموزان بوده و استقلال در یادگیری را در آنها تشویق كنند این امر باعث می‌شود كه دانش‌آموزان خود را ملزم ببینند به حداكثر توانایی خود برسند (هورمون و براون، 85:1389)

در تربیت اسلامی روش تشویق به عنوان امری مسلم پذیرفته شده است. وقتی قرآن از بهشت سخن می‌گوید یا از نعمت‌های آن سخن به میان می‌آورد و همچنین هنگامی که از بشارت پیامبران و وعده‌های شوق‌انگیز آن متذکر می‌شویم هم جلوه‌هایی از تشویق هستند.

خداوند در سوره‌ی انفال از راه تشویق مسلمانان را برای جهاد آماده می‌کند و می‌فرماید:

یا ایها النبی حرض المومنین علی القتال ان یکن عشرون صبرون یغلبوا مائیتین وان یکن منکم مائه یغلبو أفامن الذین کفرو بانهم قوم لا یفقهون(سوره انفال ، آیه 65)

ای پیامبر ” مومنان را به نبرد تشویق کن اگر بیست شکیبا در میان شما باشد، دویست نفر، اگر صدنفر باشد هزار نفر ازکافران را مغلوب می‌کنند ، زیرا آنها به نتیجه‌ی کار خود آگاهی ندارند”.

در این آیه گفتگو از تشویق برای جنگ در راه حق است ولی به‌طور کلی می‌توان گفت بشارت پیش از عمل یا همراه عمل وتشویق متوجه گذشته است.

در تربیت اسلامی سعی بر آن است که معیار‌ها و ضوابطی در بین افراد جامعه حاکم باشد و قدرتی برای اجرای ضوابط و واداشتن افراد به مراعات آن در میان باشد. بدیهی است افراد جامعه باید سعی کنند که خود را با آن ضوابط تطابق دهند. آن کس که از آن تخلف کند برای او کیفر و تنبیه است و آن کس که از آن تخلف کند برای او کیفر و تنبیه است و آن کس که با آن موافق و همدم باشد گو اینکه وظیفه ‌اش را انجام داده است  مورد تشویق و تأیید قرار می‌گیرد. راه وروش‌هایی که در تربیت اسلامی برای  کنترل افراد و واداشتن افراد به انجام وظیفه وجود دارد عبارتند از: محبت، تفاهم، گفتار نرم و ملایم، ارشاد و هدایت، نصیحت و مدارا، تذکر و موعظه  و در صورت عدم توفیق عقوبت وکیفر و تنبیه و ملامت و…درتربیت اسلامی تکیه بر تشویق به مراتب بیشتر از تکیه بر تنبیه است. اصل حیات بر محبت و تفاهم و آن‌گاه که سودی نبخشد و مسئله انداز باشد تنبیه مطرح می‌شود(قائمی، 1370:309).

اسلام تنبیه را به عنوان یک اصل حیاتی‌ پذیراست و وجود عذاب‌ها، وعیدها، اندرزها که در قرآن مطرح است مبین این است که اسلام تنبیه را به عنوان یک اصل خدشه‌ناپذیر برای استقرار حیات جامعه ضروری می‌داند. اما این اصل حیاتی آخرین روش تربیتی به عنوان عامل بازدارنده مطرح است.

یعنی وقتی نمونه‌های عملی پند و اندرزهای خیرخواهانه سودی نبخشد ناچار باید دست به اقدام شدیدتری زد. بعضی از نظام‌های تربیتی جدید نه تنها از تنبیه و کیفر نفرت دارند، بلکه حاضر نیستند آن را به زبان آورند. اگر نسلی بخواهد بدون عقوبت و تنبیه تربیت شود نمونه آن نسلی می‌شود لاقید، خودنما، بی‌شخصیت که در بعضی نقاط دنیا نظاره می‌کنیم.

اصل تنبیه ریشه در قرآن دارد. قرآن می‌فرماید:

«ولکم فی القصاص حیوه یا اولی الباب» (سوره بقره، آیه179).

ای صاحبان فکر و اندیشه در امر قصاص و مجازات متخلف، حیات و زندگانی شما پیش‌بینی و ضمانت شده است و در قرآن و در سیره پیامبر (ص) به نسبت درجات و مراتب مردم، درجات کیفر را هم متفاوت قرار داده است. زیرا بعضی از مردم به یک اشاره کوتاه قلبشان می‌لرزند و وجدانشان به حرکت درمی‌آید. و همان اشاره کوتاه کافی است که آن‌ها را از راه غلط به راه راست و درست هدایت کند (فایضی، 1379: 146).

دین اسلام سفارش می‌کند تا بزرگترها در برابر کوچکترها بیشتر احساس مسئولیت کنند و  حق وحقوق آن‌ها را رعایت کنند. اسلام به افراد جامعه به صورت کل می‌نگرد و به موجودیت انسان‌ها اهمیت خاصی می‌دهد و خودسازی آحاد امت را لازم می‌داند و مهربانی و شفقت با دیگران را جزو وظایف می‌شمارد. تنبیه به هرگونه که اجرا شود دارای تأثیر در کودک است، خواه مطلوب و خواه نامطلوب باشد.

اثر آن به هنگامی مطلوب استفاده است که توأم با خشونت و بی‌رحمی نباشد. بلکه جنبه‌ی عدالت‌خواهی او را اقناع کند و به هنگامی نامطلوب است که توأم با قساوت، تصفیه حساب‌های قبلی، خالی کردن عقده‌های خود و در جمع برای کودک ظالمانه باشد. اگر خواهان افرادی حلیم و بردبار در جامعه هستیم اصل تنبیه را برای ایجاد سازگاری و تطابق می‌پذیریم ولی در شرایط انسانی و اسلامی آن (قائمی، 1370: 320).

دیدگاه دانشمندان و صاحب‌نظران  اسلام در مورد تشویق و تنبیه

به نظر شهید ثانی:

قاعده تشویق و تقدیر مذکور این است که موجب نشاط و شادابی شاگرد را در امر تحصیل شود و باعث می‌گردد هرچه بیشتر ازپیش در انجام وظایف خویش کوشا باشد.

ابن قتیله:

شایسته است، عالم و دانشمند به هنگام تعلیم، خشن و سخت‌گیر نباشد و شاگردان خود را زیر فشار قرار ندهد.

به زعم غالبی:

معلم نسبت به شاگردان به منزله‌ی پدرآنها است.

به اعتقاد ابن خلدون:

اگر یک معلم در مسیر تعلیم شاگردان خویش شدت عمل و سخت‌گیری نشان دهد و یا مهر و غلبه با آنان رفتار نماید شادابی و نشاط شاگردان را ازمیان می‌برد.

به زعم غزالی:

شایسته‌تر آن است که چهار پایان از تازیانه جدا نباشند چنانچه کودک، ولی این مطلب دلیل بر این نیست که در تنبیه بدنی زیاده  روی شود

خلاصه اینکه:

دانشمندان اسلامی استبداد و سخت‌گیری مربیان را نسبت به کودک روا نمی‌دارند و تدبیر و صحیح و سازنده در مورد تربیت کودک و نوجوانان مقتضی است که با رفق و مدارا آغاز گردد و رفتار ناپسنده او مورد تأیید قرار گیرد و از رفتار ناپسند او توبیخ و نکوهش شود.

دیدگاه روان‌شناسان و صاحب‌نظران تعلیم و تربیت  در مورد تشویق و تنبیه

مارنکو[1]:

از کودکانی کتک خورده و بی‌اراده بعدها آدمهایی ضعیف و هیچ کاره بار می‌آیند و یا آدم‌های قلدری که تمام مراحل زندگی به دلیل هیجانات روحی وروانی، کودکی انتقام‌جو باقی می‌مانند.

راسل[2] می‌گوید:

تنبیه بدنی به هیچ وجه جایز نیست و من براین باورم که مقام تنبیه در تربیت خیلی ناچیز و در درجه دوم است و اصلاً شک دارم به این که تنبیه شدید ضرورتی داشته باشد.

آدلر می‌گوید :

حسن برقراری روابط اجتماعی بدون وجود محبت و بدون اینکه عوامل محبت انگیز برانگیخته شوند و تشویق گردند میسر نمی‌شوند.

هورنای[3] می‌گوید:

از جمله نیازهای انسان«تحسین وتمجید» را نام برد که بر اساس آن شخص  محتاج این است که دیگران او را مورد ستایش قرار دهند.

مورفی[4] می‌گوید:

یادگیری بر پایه‌ی لذت‌جویی استوار است ما به چیز‌هایی که خوشایند باشند پاسخ می‌دهیم، از پاسخ‌هایی که برمی‌گزینیم هنگامی که با رضایت خاطر و پاداش همراه باشد تقویت می‌گردد شخص به این پایبند می‌شود و تثبیت می‌گردد.

مارلی[5] می‌گوید:

آدمی نیاز به اینکه دیگران برایش قدر منزلتی قائل باشند دارد. اهمیتی که شخص به این موضوع می‌دهد در کششهای درونی و جنبه‌های تحرکی ارگانیسم در رفتار او اثر فراوان دارد.

زیلینگ[6] می‌گوید:

یکی از آثار خشونت والدین نسبت به اطفال، به وجود آمدن گرایشهای دگرآزاری و تعرض به دیگران در آنان است. این نظر وقتی تقویت می‌شود که بگوییم آثار اعمال در اوایل زندگی، روی دگرگونی بعدی شخصیت ، امری قطعی و حتمی است؛ بنابراین زجر و پرخاش دیدن در سنین کودکی، موجب پدید آمدن حالت‌های غیر عادی می‌شود.

ممکن است عامل تشویق یک میل و انگیزه درونی باشد یا یک هدف بیرونی.

[1] Maranko

[2] Rasel

[3] Hornay

[4] Mourefy

[5] Marly

[6] Zeling

تنبیه مثبت وتنبیه منفی

شیوه‌های تنبیه مثبت، شامل کاربرد فعالیت‌های آزارنده یا محرک آزارنده به دنبال هرنوع رفتار مشکل آفرین است که منجربه کاهش در احتمال بعدی رفتار مشکل‌آفرین است.

متخصصان تمایل دارند تا شیوه‌های تنبیه مثبت را آخرین تدبیر درمانی درنظر بگیرند.

استفاده ازچنین شیوه‌هایی معمولاً درمورد رفتارهای مشکل‌آفرین به کاربرده می‌شود که از نظر درمانی مشکل‌ترین وشدیدترین نوع هستند.

شیوه‌های تنبیه منفی ازقبیل محروم کردن و جریمه کردن، که درآنها رویدادهای آزارنده به کار گرفته نمی‌شود، قابل قبول‌ترند.

تنبیه یک اصل رفتاری اساسی است. زمانی که رفتار با پیامدی که منجربه کاهش  دراحتمال بعدی رفتار می‌گردد دنبال شود، تنبیه اتفاق می‌افتد. پیامد پیرو رفتار ممکن است شامل ارائه رویداد محرک (تنبیه منفی) شود. در هر دو شکل تنبیه، رفتار کاهش میابد (میلتن برگر،1387).

تقویت منفی

نکته‌ای که می‌بایست به آن توجه کرد این است که میان تنبیه و تقویت منفی در اصطلاح شناسی رفتاری تفاوت وجود دارد. بسیاری از معلمان و محصلان تصور می‌کنند چون «تقویت مثبت» معادل پاداش است پس «تقویت منفی» هم باید معادل تنبیه باشد. این تصور غلط است. «تقویت منفی» یعنی حذف تنبیه یا پیامدهای نامطلوب همین حذف کردن به خودی خود راهی برای تغییر رفتار است. مثلاً فرض کنید کودکی به خاطر یک خطا تنبیه شده است. او بالاخره برای گریز از تنبیه راه معمول وهمیشگی را انتخاب می‌کند یعنی توسل به دروغگویی یا ردگم کردن به‌ نحوی که کشف حقیقت دشوار باشد.

اگر در این موقعیت تنبیه را حذف کنیم یا مقدار آن را به نحو بارزی کاهش دهیم در جهت اعاده‌ی صداقت کودک گام برداشته‌ایم. چه او در نتیجه‌ی حذف یا کاهش تنبیه بعضی اوقات حقیقت را می‌گوید، در نتیجه دروغ‌گویی و انحراف روبه کاهش خواهد گذاشت.

دانش‌آموز ازطریق تقویت منفی می‌آموزد که گفتن حقیقت لزوماً به تنبیه منجر نخواهد شد. همانطور که مثال فوق نشان می‌دهد، تقویت منفی، خاصه وقتی که با تقویت مثبت همراه شود، همزمان رهیافت مؤثری برای تغییر رفتار است. ولی انجام این کار نیازمند معلمی است که دقیقاً فکر و بررسی کند که تنبیه واقعاً چه اثری بر دانش‌آموز می‌گذارد.

تنبیه درکلاس ومدرسه

شدت تنبیه همیشه بایدباشدت رفتار نادرست هماهنگ باشدکه در مدارس رعایت نمی شود و کوچکترین رفتار نادرست گاه باتنبیه شدیدترجریمه می‌شود که جز بارآوردن مشکلات بعدی برای دانش‌آموزواز بین رفتن حس اعتماداو به مدرسه نتیجه دیگری ندارد.

برخی ازمعلمان انرژی ووقت باارزششان رادربحث وجدلهایی تلف می کنند که می شودازاین بحث وجدلها به کلی پرهیزکرد. دررابطه‌ی بین معلم ودانش آموزجایی برای گفتارهای تندوتیز وطعنه آمیزنیست. دانش‌آموز کندرا نمی‌توان با طعنه وریشخند وسخنان سرزنش‌آمیز اصلاح کردزیرا این طریق حس تنفرپدید می‌آوردوتخم کینه وانتقام‌جویی رادردل دانش‌آموز می‌کارد.

لذاازآنجاکه تنبیه یک راه‌حل محدودوموقت برای حذف رفتارنامطلوب دردانش‌آموز می‌باشد وپس ازمدتی به یک عادت یاتفریح ویا حتی یک نوع نیازوابزاری برای ارضای نیازها تبدیل می‌شود، بتدریج اثرخودراازدست میدهد ومشکلات دیگری بوجود می‌آورد.

دانش‌آموز غیرمنطقی بودن را در محیط خانواده می‌آموزد و تنها آنچه را که اجبار و تنبیه در آن باشد انجام می‌دهد. در سن مدرسه نیز این حالت را در محیط آموزشگاه ادامه می‌دهد. چنانچه هیچ گونه تلاشی جهت حذف این عادت نادرست در دانش‌آموز و اصلاح رفتار در والدین انجام نگردد این رفتار در دانش‌آموز تثبیت می‌گردد و مشکلات اخلاقی و تحصیلی متعددی برای دانش‌آموز، بخصوص درسنین دبیرستان ایجاد می‌کند و متأسفانه این وسیله  اصلاح رفتار به شکلی نادرست توسط آموزشگاه اعمال می‌گردد.

اصولاً تنبیه بدنی وسیله‌ای مناسب جهت اصلاح رفتار نیست زیرا که موجب حذف موقتی علائم ظاهری رفتار می‌شود لیکن انگیزه رفتار نامطلوب وتمایل به اقدام مجدد حذف نمی‌گردد و در واقع خودآگاهی لازم برای ترک رفتار نامطلوب شکل نمی‌گیرد.

تنبیه بدنی موجب تخریب ویژگی‌های انسانی مثبت و سازنده شخصیت می‌شود. بدین معنا که نوعی عامل بازدارنده دررشد مثبت فردی و اجتماعی محسوب می‌شود.

معمولاً تنبیه یک عامل بازدارنده است تا یک عامل تحریک‌کننده و به این لحاظ چنانچه به مناسب‌ترین شکل نیز انجام شود سازنده نخواهد بود.

تنبیه بدنی موجب حذف رفتار در زنجیره رفتارهای روزانه می‌شود و چنانچه پس از آن با تشویق یک رفتار در زنجیره رفتاری اصلاح نگردد یا رفتار نادرست بازگشت می‌کند یا یک رفتار نامطلوب دیگر جایگزین می‌گردد. حتی‌الامکان در مدارس تنبیه نباید صورت گیرد و درصورت ضرورت (و نه ازنوع تنبیه بدنی) آخرین ابزار تربیتی باشد. تنبیه بدنی درمدرسه عقده‌های روانی را پیچیده‌تر می‌کند و این عقده‌ها، کمبودهای عاطفی را در سراسر زندگی بوجود می‌آورد.وقتی صحبت از تنبیه می‌شود بلافاصله تنبیه بدنی در ذهن انسان مطرح می‌گردد در صورتیکه اینگونه نیست. تنبیه یک روش تربیتی و اصلاح رفتار است که گستردگی زیادی دارد. بدان جهت که استفاده از ابزار تنبیه بعنوان یک وسیله اصلاح رفتارنیاز به دانش کافی روانشناسی تربیتی و آشنایی با اصول و روشهای تدریس مناسب دارد. لذا لزوم آموزش کافی در استفاده مناسب و دقیق از ابزار تنبیه برای مدیران، معاونین، دبیران و سایر کارکنان آموزشی احساس می‌شود.

در هر حال اثرات نامناسب تنبیه روی تنبیه کننده بسیار مخرب است. باتوجه به پیامدهای ناگوار تنبیه امید آن می‌رود که اولیا و مربیان گرامی بیش از پیش خود را به سلاح دانش روانشناسی مجهز کنند تا از این طریق بتوانند گام‌های مفیدی هم برای خود و هم برای دانش‌آموزان بردارند.

شایسته است در پرتو پیشرفت علوم خصوصاً علوم رفتاری تجدیدنظری کلی برروشهای معمول اصلاح رفتار و نحوه برخورد با کودکان صورت پذیرد و با آگاهی هرچه بیشتر از روش‌های تعلیم و تربیت باید تربیتی داده شود که مفهوم تنبیه تنها و تنها درجایگاه خود بکار گرفته شود تا از این راه ضمیر کودکان را بیدار نموده تا آنان خود از اشتباهاتشان آگاه شوند و بتوانند به نوعی استقلال فکری و خودباوری برسند تاهمواره باذهنی آگاه و هوشیار در صحنه‌های درس وزندگی حضور یابند.

نتیجه آنکه تنبیه وسیله‌ای است جهت آگاه کردن کودک و البته با در نظر گرفتن شرایط و اصول خاص. پس باید مراقب بود تااین وسیله به هدف تبدیل نشود که در آن ‌صورت شاهد بروز زیان‌های غیرقابل جبران خواهیم بود.

هدف از ارائه‌ی تنبیه به دانش‌آموزان

آنچه در تنبیه مطرح است توجه به جنبه‌ی لغوی آن یعنی آگاه کردن و آگاهی دادن است. به عبارت دیگر هدف آن است که فرد را به خطای خویش واقف کرده و راه بعدی او را در پیش پایش قرار دهیم. اگر این کار از طریق تذکر و تنبیه یا تشویق و تحسین ممکن باشدآن راه را پیش می‌گیریم و اگر امکان‌پذیر نبود راه تنبیه باهمه‌ی صورتها و جلوه‌هایش را انتخاب می‌کنیم.

نکته مهم این است که مربی موظف است وجدان طفل را بیدار و او را به خیر و شر امور آگاه کند.

چه بسیار از خطاها و لغزشهای کودک وحتی بزرگسال که به‌خاطر عدم آگاهی از وی سرمی‌زند، چه بسیار ناهنجاریها، کجروی‌ها و انحرافات که از طفل دیده می‌شود، ریشه‌ی آن بی‌خبری است. در چنین شرایطی باید بپذیریم که او مقصر نیست تقصیر از کسی است که این آگاهی‌های لازم را به وی نداده است و تنبیه تلاشی است برای وصول به این هدف.

بر این اساس که تصویر شد در می‌یابیم که تنبیه همیشه به صورت کتک زدن، ملامت کردن و اعمال فشار نیست بلکه غرض اصلی آن آگاه کردن اوست. در تنبیه اساس باید روی این امر باشد که برای سروسامان یافتن کار و رفتار کودک و جلوگیری از انحراف او، باید راهی در پیش او بگذاریم، کنترلی برایش ایجادکنیم و محرکی برای وصول او به هدف موردنظر فراهم آوریم. بر این اساس کارتنبیه به خاطر هدایت است نه فرونشاندن خشم مربی. کودکان اغلب قربانی تسکین خشم وغضب والدین و مربیان‌اند بدون آنکه خود مقصر باشند، زیراآنها آگاهی‌های لازم را در این مورد ندارند (قائمی،1319).

معمولاً ترس ازتنبیه پدرومادر و مربیان و ترس از قانون، مانع انجام رفتار بد می‌شود، تنبیه در خانه و مدارس با مجازات‌های قانونی تفاوت دارد. اثر تنبیه موقتی است و اغلب  آثار زیان‌باری درپی دارد. نمی‌توان آثار و صدمات ناشی از تنبیه بخصوص تنبیه بدنی را نادیده گرفت. تنبیه ممکن است برای مدت کوتاهی کج رفتاری را متوقف نماید اما در دراز مدت عوارضی مانند کینه، خشم، تمرد، انتقام‌جویی، بدبینی، خشونت و ترس را ایجاد کند (همان).

خشونت و تنبیه بدنی، مانعی برای پیشرفت فرد

بسیاری از فلاسفه و متخصصان تعلیم و تربیت بر این باور بودند که تنبیه در بهبود رفتار انسان بی‌فایده است. “نیچه”[1] درنیمه دوم قرن نوزدهم نوشته است که «تنبیه انسان را سنگدل و بی‌تفاوت می‌سازد، احساس بیگانگی را تقویت می‌کند و قدرت تحمل را افزایش می‌دهد.»

اکثر معلمان هنوز انتظار دارند با استفاده از روشی که صرفاً باعث تسلیم موقت کودک می‌شود، به نتایج مثبتی دست یابند؛ در حالی که این روش نه فقط به یادگیری کودک کمکی نمی‌کند، بلکه تأثیری در تغییر و اصلاح رفتار اونیز ندارد (دریکورس،101:1388).

از معایب بداخلاقی و خشونت، تحکیم اخلاق نکوهیده درفرد است، بدین معنی که در خطاکار، اعتقاد به انجام عمل ارتکابی را، سخت‌تر می‌سازد و نوعی حالت لجبازی وعکس‌العمل شدید در او به وجود می‌آورد. زیرا خطاکار با خود می‌گوید که چرا بدون اینکه از سبب ارتکاب کار خلاف بپرسند او را مورد خشم و مجازات قرار داده‌اند؟

از حضرت علی(ع) نقل شده است: الافراطُ فی الملامةِ یَشُبُّ نیرانَ اللجاجِ؛ زیاده ‌روی در سرزنش کردن، آتش‌های لجاجت را برافروخته‌تر می‌سازد(غررالحکم، 359).

اولیا و پدر و مادرانی که روش تنبیه و خشونت را برای انضباط و تأدیب نوباوگان خود انتخاب می‌کنند باید که آنچه را انجام می‌دهند، فقط برای خاموش کردن شعله‌های خشمی است که درنهاد خودشان زبانه می‌کشد، نه برای آگاه نمودن کودکانشان؛ لذا تنبیه کردن، این موضوع را برای کودکان ثابت می‌کند که می‌توان به وسیله‌ی پرخاش و عصبانیت به تسکین ناراحتی درونی و فرو نشاندن غیظ وغضب پرداخت.

تکرار خشونت وتنبیهات بدنی، کودک را معتاد می‌کند که در برابر هرخطایی ولواندک، منتظر خشونت و پرخاش باشد. انتظار چنین حالتی کم کم بیماری سادیسم یا بالعکس مازوخیسم را دراو ایجاد می‌کند(صانعی، 1378).

از پیامبر(ص) روایت شده است: علِّموا ویسِّروا ولاتُنَفِّزوا وإذا غَضِبَ أحَدُکُم فلْسکُتْ؛ نوباوگان را آموزش دهید و آسان بگیرید و متعلمین را تحت فشار و سختی قرار ندهید و متنفر نسازید (جلالی، 1378). یعنی اگر ناراحتی برای آنان به وجود آورید، ازقرار گرفتن دانش دلسرد و گریزان می‌شوند و هرگاه در هنگام تعلیم بریکی از شما غضب مستولی گردد، خویشتن‌دار باشد و ساکت بماند.

شهید ثانی که از فقهای معروف شیعه است، در کتاب ارزشمند خود، منیة‌المرید فی آداب المفید والمستفید چنین آورده است: لایتعاظم المعلم علی المتعلمین بل یلینُ لَهُم ویتواضعُ وفی الخَبَر علی النَّبی(ص) علموا ولاتعنفوا فأنَّ المعلم خیرٌ من الضعیفِ، معلم نباید نسبت به کسانی که از او دانش‌ می‌آموزند خشونت و پرخاش نماید. البته معلم والاتر از آن است که زورگو و ستمگر باشد.

عارف شهید مرحوم فیض کاشانی در این‌ باره بیان لطیفی دارد که شایسته است آن را نقل نماییم؛ او چنین اظهار داشته است: از دقایق فن آموختن این است که دانش‌آموز، تا جایی که ممکن است به طریق کنایه، بدون اینکه تصریح کنند و از راه رأفت و مهربانی، نه از راه توبیخ وملامت، از اخلاق بد وناپسندبازداشته شود؛ زیرا بی‌گمانی خرده گرفتن آشکار، پرده‌ی هیبت و عظمت معلم را می‌درد وموجب به اصرار برکار خلاف، تهییج کند.

پرواضح است که برخی از کودکان، کارهای خلاف و ناشایسته انجام می‌دهند و اگر به حال خود رها شوند همان کارها را تکرار می‌کنند و حاضر نیستند که از رویه‌ی خود دست بردارند، و در نتیجه از ترقی و تکامل، باز می‌مانند. به قول سعدی:

استاد و معلم چو بود بی‌آزار                       خرسک بازند کودکان در بازار

روشهای اعمال تنبیه

به طوریکه متخصصان علوم و تربیتی اظهار می‌دارند، تنبیه ارزنده‌ای که به راستی ارزش تربیتی و اثر سودمندی داشته باشد، این است که مستبدانه و دلخواهانه نباشد و برای تنبیه شونده نقش یک تجربه را ایفا کند.

باید توجه داشت مقصود از تنبیه کتک زدن نیست، بلکه منظور معنی لغوی آن است که آگاه کردن و آگاهی دادن است.یعنی هدف آن است که خطاکار به خطای خویش واقف گردد و از راهی که در پیش گرفته است، برگردد. چه بسا خطاها و لغزشها‌یی که به واسطه‌ی ناآگاهی از کودکان حتی بزرگسالان سر می‌زند. در چنین موقعیتی باید آنان را با خبر و مطلع سازیم، تا به راه راست برگردند و به مقصود برسند. تنبیه به آن معنایی که ذکرشد، برای آنکه ثمربخش باشد، باید اولاً بدون خشم صورت گیرد و کودک لزوم این تنبیه را که درباره‌اش اعمال گردیده دریابد، ثانیاً باید با خطایی که به خاطرآن تنبیه می‌شود، متناسب باشد. مثلاً بچه‌ای که درس نمی‌خواند و از فراگرفتن دروس خود، روگردان است، بزرگ‌ترها باید مدتی ارتباطشان را با او قطع کنندو از اهمیت و احترامی که درباره‌ی او معمول می‌داشته‌اند بکاهند و بدین وسیله به او بفهمانند که اگر درس نخواند و تنبلی پیشه سازد و دانش و هنرفرا نگیرد،به همین گونه که اکنون مورد بی‌مهری و بی‌احترامی اطرافیان خود قرار گرفته و در آینده نیز در نظر مردم و اجتماع خار و بی‌اعتبار خواهد بود. روان‌شناسان با مطالعات وسیعی که در این زمینه انجام داده‌اند توصیه می‌کنند که پرورشکاران و اولیا در هیچ مورد نباید کاری کنند که به حسّ اعتماد به نفس تربیت ‌شوندگان خللی وارد آید.

لازم است که از حمله و انتقاد مستقیم نسبت به کودک خودداری نمایند.

هنگامی که کودکی کاری ناشایست انجام دهد، باید مربیان ناخوشنودی خود را از آن کار ابراز دارند و اخم کنند و پس از هر اخم و ترش‌رویی به گونه‌ای ترش‌رویی را جبران کنند تا آثار آن برخورد، از خاطرش محو گردد.در این صورت است که مربی نشان می‌دهد که او همانند مأمور مخصوص، مجبور است قوانین حق و عدالت را اجرا کند و تربیت شونده این مطلب را به خوبی درک می‌کند که تربیت کننده، خیر و صلاح او را می‌خواهد و سخت‌ گیریش جنبه‌ی دلسوزی دارد و نیز در این مورد است که خشونت و مجازات کاملاً عاطفی می‌شود و نتیجه‌ی مطلوب به بار می‌آورد.

در این باره روایتی از حضرت موسی بن جعفر(ع) نقل شده است که درخور تعمق و توجه است:

«قال بعضَهُمْ: نکوتُ إلی الی لِحَسَنِ(ع) ابناًلی فقالی: لاتَضْربهُ واهجُرْهُ ولاتطِلْ» یکی ازاصحاب گفت: به موسی بن جعفر(ع) از پسرم شکایت کردم.

فرمود: او را مزن و از او دوری کن، اما مدّت دوری‌ات را طولانی نکن(و پس از اندک مدتی به حال اول برگرد و با او ملاطفت و مهربانی نما) (صناعی،1370).

یکی از نکات مهمی که در این حدیث جلب توجه می‌کند، این است که امام(ع) فرموده است«اُهْجُرْهُ» و نفرموده است «اِغضَبْ علیهِ وتبعْدِ» زیرا در قهر و غضب نمودن نوعاً منافع شخصی انسانها به خطر می‌افتد که زمینه‌ی قهر و بریدن فراهم می‌آید، ولی در هجرت مسائل شخص مطرح نبوده، افکار و آرای عالی انسانی مورد نظراست، بنابراین هجرت عکس‌العملی است مثبت و جنبه‌ی منفی در آن لحاظ نمی‌شود (همان).

فقها تصریح کرده‌اند که کتک زدن جایز نیست و فتوا داده‌اند که هرگاه کسی بچه‌ای رابزند که موجب دیه گردد باید دیه را به طفل بپردازد.

از شرح فوق چنین برمی‌آید که تنبیه بدنی کودک گناه است و اگر پدر یا مادر یا معلم، کودک را طوری بزنند که صورت یا جای دیگر بدنش سرخ شود، باید دیه‌ی آن را بپردازند.

بنابراین تعلیم و تربیت با خشونت و استبداد سازگار نیست و وسیله‌ی پیشرفت نمی‌باشد و لازم است که برپایه‌ی عطوفت و مهربانی استوار باشد.

اگر افرادی که درراه دانش‌اندوزی و تعالیم و تحصیل علم گام برمی‌دارند، دچار خطا یا اشتباهی شوند یا کارخلافی از ایشان سربزند، یا در انجام تکالیف درسی خود قصور و سستی ورزند، می‌باید به طریق کنایه و به‌طور غیر مستقیم ایشان را به وظایفشان آشنا ‌سازند، تا به لغزشها و خطاهاشان توجه کنند و تکرار ننمایند.هرگاه بدین گونه عمل شود بسیار موثرتر از آن است که آشکارا و بدون در نظر گرفتن آبرو و شخصیت فرد، کارهای خلاف و ناپسندش را به رخش بکشند.

یکی از دانش‌مندان جرم‌شناس معتقد است که پنجاه درصد کودکان بزهکار، از کودکان ناراضی در منزل هستند. کودکی که لطف و محبتی در منزل نمی‌بیند، استعداد و جسارت خود را در تبهکاری و دیگر آزادی و خود آزاری به خرج می‌دهد (همان).

برای پیشگیری از سوء رفتارهای شاگردان و جلوگیری از ارتکاب خلاف، لازم است معلم به ایماء و اشاره و تعریض و کنایه، راه‌گشای تربیت اخلاقی شاگردان بوده و از تخلف آنها جلوگیری کند در صورتی که ضرورت ایجاب نکند باید از آشکار گویی و تصریح به تخلف شاگرد، خودداری نماید و همواره از عامل تشویق و محبت برای ارشاد شاگردان استفاده کند و آنانرا بخاطر تخلف و سوء رفتار- تنبیه ننماید چون اولاً تصریح و آشکارگویی، پرده‌ی هیبت و ابهت معلم را از هم دریده و موجب جرأت و جسارت شاگردان در ارتکاب خلاف و سوء رفتار و تخلف‌های اخلاقی می‌گردد و حتی باعث می‌شود که آنان، بیش ازپیش با حرص و ولع فزونتری در تخلف‌های اخلاقی اصرار ورزند(حجتی، 59:1377).

اگربه هرخطاکاری به روش صحیح و شیوه‌ی معقول و مستدل بفهمانند که عمل خلاف و کار زشتی مرتکب شده است فوراً از کرده‌ی خود پشیمان شده، نزد وجدان خویش شرمسار می‌گردد، زیرا خود را گنهکار می‌داند، واضح است که تنبیه و ستیزه‌گری و مجازات، این روحیه و این اندیشه‌ی سازنده را از وجود بزهکار زایل می‌سازد؛ چون به خوبی در می‌یابد که به خاطر عمل ناشایستی که انجام داده، تنبیه و تأدیب شده است، پس دلیلی ندارد که از کرده‌ی خود احساس انفعال و پشیمانی کند و از آن کار ناروا منصرف می‌شود (صناعی،227:1370).

پرهیز از تنبیه گروهی: معلمی كه به خاطر بدرفتاری یا كژ كاری عده‌ اندكی از دانش‌آموزان، همه‌ی دانش‌آموزان را تنبیه می‌كند، بهتر است، فقط عمل دانش‌آموزان خطاكار تنبیه یا تقبیح شود.

عدم استفاده از نمره برای تنبیه: معلمی كه از نمره به مثابه اهرمی برای حفظ انضباط استفاده می‌كند از ارزش نمره می‌كاهد. نمره یكی از شاخصهای سنجش میزان پیشرفت تحصیلی است. این ابزار نباید به جای ابزار دیگری به كار رود. حتی از نمره برای تشویق هم نباید بهره گرفت، چرا كه زمینه كاربری آن را تخریب می‌كند.

عدم ارائه تكلیف درسی به عنوان عامل تنبیهی: تكلیف درس یكی از زمینه‌های لازم برای ایجاد محیط یادگیری مناسب است. وقتی از تكلیف درسی به جای ابزار تنبیهی استفاده می‌شود، ارزش تكلیف به مثابه یك راهبرد یادگیری از بین می‌رود. در هر صورت،دادن تكلیف چه در حد كم یا در حد اضافی به قصد تنبیه پسندیده نیست (آقازاده و فضلی، 110:1384).

[1] Niche

تاثیر تشویق در یادگیری و تعليم وتربيت

عامل لطف ومحبت ، موثرترين عوامل تعليم وتربيت است :

بر معلم لازم وضروري است ( اهتمام خويش را در جهت اخلاقي شاگردان بكار گيرد، وآن را از اخلاق زشت وخوبيهايي ناستوده وارتكاب مي سازد ويا موجب ترك اشتغالات علمي ويا اهانه ادب به ديگران مي گردد جلوگيري كند. معلم بايد مراقب باشد كه سخنان بيهوده از شاگردان او سرنزند واز معاشرت آنان با اشخاص نا مناسب وامثال اينگونه اعمال ناروا جلوگيري و ممانعت نمايد.

براي پيشگيري از سوء رفتار شاگردان وجلوگيري از ارتكاب خلاف لازم است معلم با ايجاد تعريض وكتاب راه گشاي تربيت اخلاقي شاگردان بوده وا زتخلف آنها جلوگيري كند در صورتي كه ضرورت ايجاد نكند بايد از آشكار گوئي وتصريح به تخلف شاگرد خود داري نمايد وهواره از عامل لطف ومحبت ومهر ومودت براي ارشاد شاگردان استفاده كند و آنرا بخاطر تخلف وسوء رفتار توبيخ ننمايد. چون اولا تصريح و آشكارگويي پرده هيبت وابهت استاد را ار هم درديده و موجب جرات وجسارت شاگردان در ارتكاب خلاف وسوء رفتار وتخلفهاي اخلاقي امروزند راستي بايد درباره مراتب مهر ومحبت پيامبر عزيز گرامي اسلام (ص) نسبت به آن مرد اعرابي وبيابانگر انديشيد – كه مسجد رابا بول وپيشاب خود آلوده كرد – ( وپيامبر مهربان بجاي توبيخ ودرشتخويي از در لطف ودلسوزي وارد شد وازراه محبت اين مرد صحراگرد را متوجه زشتي ونادرستي رفتارش نمود آري بايد ديد كه رسول اكرم (ص) با معاويه بن حكم آنگاه كه در اثناء غار سخن گفت – چه نوع  رفتاري را پيش گرفت ( آنحضرت در ارشاد واز لطف ومحبت استفاده كرد وازاين رهگذر او را به نقص واشكال كارش آشنا ساخت).

تاثر تشویق در یادگیری

فروتني ونرمش نسبت به دانش آموزان :

نبايد معلم با شاگردان خويش رفتاري شكوهمندانه وبزرگ مابانه اي را در بيش گيرد بلكه بايد فروتني ونزمش را در برخورد با شاگردانش بكار برد خداوند متعادل به پيامبر خود مي گويد : « واخض جناحك ، سمن اتمبك من المومنين »

پروبال خونين را براي پيروان خود( كه با پيرمرد خويش در ايمان به تواظهار علاقه مي‌كند) فروهشته ساز ( ونسبت به آنان متواضع وفروتن باش) رسول خدا (ص) فرمود:

« خداوند متعال به من وحي نمود ( كه به شما اعلام كنم تا ) تواضع فروتني را پيشه خود سازيد » تواضع وفروتني نسبت به تمام طبقات مردم در خور وظيفه اخلاقي هر انسان مومن ومسلمان است عليهذا بايد در نظر گرفت كه وظيفه معلم نسبت به شاگردان ازاين ديدگاه چگونه است – شاگرداني كه همواره در معيت معلم بسر مي‌برند وبه منزله فرزندان او هستند با توجه به اين حقيقت كه ميان شاگردان ومعلم و ملازمت وهمبستگي جالبي برقرار است و شاگردان در پي جوئي از دانشها ومعارف سودمند بدوتكيه مي كنند وراي نظر او را ملاك ومعيار ارزيابي علوم ودانشها مي دانند وعلاوه براين ميان معلم وشاگردان حقوق متقابل ديگري از قبيل : حقوق مصاحبت وهمنشيني صيانت واحترام در رفت وآمد و برخوردها وبشرافت محبت در سيستمهاي راستين وعاري از هر شائبه كينه توزي ( وامثال آنها وجود دارد كه اين حقوق ومعيارها مي تواند رابطه معلم وشاگردانش را بطرز جالب ودلنشين سازمان بخشيدن در حديثي از پيامبر گرامي اسلام (ص) آمده است كه فرمود : معلم و آموزگار باشيد ( ودرس عشا زمزمه محبت باشد ). در تعليم خود دشوار وسختگير نباشيد زيرا معلم و آموزگار

از انسان دشوار  و سختگير بهتر وبا ارزش تر است[1].

تاثر تشویق در یادگیری 

تشويق شاگردان به اشتغالات علمي وتحريص بر تكرار دروس :

معلم بايد شاگردان را به اشتغالات – علمي در تمام اوقات واعاده و تكرار محفوظات در اوقات مناسب تشويق وتحريص نمايد. و راجع به مباحث و مسائل مهمي كه براي آنها بيان شده است. پرسش هاي مطرح سازد.

اگر ملاحظه كرد كه شاگردي مسائل ومباحث مذكور را درك كرده وآنها ر ادقيقا بخاطر سپرده است از او احترام وتجليل بعمل آورده وعلت در حضور ديگران – در صورتيكه بيم عجب و غرور وتباهي حال ومزاج روحي او در ميان نباشد – اورا مورد ستايش وتقدير قرار دهد.

واگر احساس كرد كه شاگرد ودانشجويي در حفظ كردن درس ودقت در مباحث ومسائل مربوط به آن كوتاهي ورزيده اورا در نهان ودرغياب ديگران هشدار داده وتوبيخ نمايد. وچنانچه مصلحت چنين شاگردي ايجاب كند علت ودرحضور ديگران وي را بخاطر سهل انگاري مورد ملامت قرار دهد. و اگر اين كار را با توجه به مصلحت خود شاگرد انجام گيرد بلامانع مي باشد زيرا معلم وامت و وهمچون طبيب وپزشك مي باشد كه مي داند دارو را در چه جائي بكار برد وآن دارو در چه شرايطي مي تواند در بيمار موثر وسودمند افتد[2].

 

رعايت مساوات در توجه ومحبت به شاگردان :

معلم نبايد در اظهار محبت وتوجه والتفات به شاگردان – در صورتي كه از لحاظ سن و فظيلت و دينداري با هم برابر باشند تبعيض وتفاوتي را معمول دارد. زيرا تبعيض وعدم رعايت مساوات در محبت وتوجه به آنها با وجود … آنها در شرايط مذكور موجب ناراحتيهاي رواني و….. وبيگانگي آنها از يكديگر مي گردند.

لكن اگر بعضي از لحاظ طرز تحصيل وسعي وكوشش وادب ونزاكت بر ديگران مزيت داشته باشد چنانچه معلم ازآنها احترام خاصي بعمل آورد وآن را از لحاظ محبت وتفقد به ديگران ترجيح دهد وضمنا يادآور گردد كه علت احترام وتقدير ويژه او بخاطر همين مزاي وموجبات است. در اين صورت تبعيض وتفاوت ميان شاگردان مانعي ندارد زيرا تقدير واحترام به شاگردان كوشا و با نزاكت عامل موثري درايجاد تحرك وشادابي وانگيزه مفيدي است كه آنان ونيز ساير شاگردان را وادار مي سازد تا در انصاف به چنين صفات مطلوب وامتياز آفرين سعي وكوشش نمايد.

( يعني تقدير وتشويق از شاگردان كوشا و وظيفه شناس ومودب حس وظيفه شناسي وادب ونزاكت وحسد وجهد در تحصيل ر ادر ديگران بيدار ساخته ونيز خود افرادي كه مورد تقدير واحترام قرار مي گيرند با تحرك وشادابي وقدرت فزونتري در اداء وظايف وتكاليف درسي واخلاقي كوشش خواهند كرد.)[3]

 

احترام به شاگردان وتوجه به مزاياي آنها :

بايد معلم بيش از آنچه درباره توده مردم اخلاق ورفتار خويش آميزي را بكار مي دارد نسبت به همنشينان وشاگردان خويش رفتار خوشي را در پيش گيرد وشاگرداني را كه از لحاظ سن وعلمي ولياقت وشايستگي شرافت روحي وامثال آنها بر ديگران امتياز وبرتري دارند مورد … واحترام قرار داد و جايگاه والائي را در جلسه درس – بر حسب تقدم آنها در ورد به مجلس درس در نظر گيرد ونسبت به ساير نيز اظهار لطف ومحبت نمود. وبا سلام و درود صميمانه وگرم چهره اي گشاده و سيمائي شاداب وقيافه اي متبسم وخندان مراتب خويش را ابراز كرده وبمنظور گرامي داشت مقدم آنها از جاي برخيزد اگر چه در بعضي از اخبار واحاديث در مسئله به شاگردان ابهامي بچشم مي‌خورد با اين از مضمون اين اخبار چنين استفاده مي شود كه اگر رفتار معلم ، نماينگر احترام به شاگرد باشد اين رفتار بعنوان عملي مكروه وناستوده بشمار مي آيد. عليرغم چنين ابهام اثر طرز برخورد معلم با شاگردان حالي از احترام او باشد به هيچ وجه زشت وناستوده نمي باشد بايد يادآور كرديم كه تحقيق وبررسي اينگونه اخبار وكيفيت توجه آنها ب هصورتي ك هبا مسئله احترام معلم به شاگردان اصطكاكي پيدا نكند از حوصله اين كتاب بيرون است هرانساني علاقه دارد نزديكترين محترم ومحبوب باشد بنابراين وظيفه هر فرد انساني نشان دادن حسن خلق ومحبت واحترام به ديگران است ولي معلم بيش از ديگران موظف به اين امر نسبت به شاگردان مي‌باشد بهترني صفات اخلاقي معلم اين است كه نسبت به كودكان وشاگردان عاطفه ومحبت نشان دهد چون كودك وشاگرد به توجه واعمال اخلاقي معلم محبت او شديدا نيازمند است براي انكه شاگرد بتواند با معلم انس پيدا كند وبه او اعتماد نمايد بايد از محبت وتوجه او اشباح شود وو قتي شاگرد از معلم توجه و محبت و احترام مشاهده نكرد از معلم و استفاده او بيزار مي گردد وفرق ميان توجه معلم وديگران از اينجا سرچشمه مي گيرد كه كودك وقتي از خانه ويا كودكستان و يا مكتب نمي شود و تبادلي دراين محبت انجام نمي گيرد در حاليكه پدر ومادر يا مربي مربي با او در منزل و كودكستان ويا مكتب خانه بارفق ونرمي ومحبت رفتار مي كردند لذا ممكن است احيانا اين تصور در او آيد كه معلم مدرسه به او جفا مي كند.

روانشناسان در تقسيم نيازمنديهاي كودك وخردسال آراء ونظرات گوناگوني اظهار كرده اند ولي بطور مسلم همگي معتقدند كه يكي از نيازمنديهاي قطعي كودك وشاگرد آن است كه مورد محبت وديگران ومعلم قرار گيرد تا معلم با ديگران بتواند اعتماد وعلاقه او را نسبت به خود و درس خويش جلب كرده وحس اطاعت ومحبت را در او بيدار سازند.

شهيد ثاني مي گويد : بايد معلم به اين نياز رواني شاگرد عنايت داشته باشد وبخصوص هر چه بيشتر احترام ومحبت خود را متوجه شاگردان برجسته مجلس درس خود مي نمايد. چون انها از او انتظار بيشتري دارند واگر معلم به اين حاجت رواني شاگرد آشنائي داشته باشد مي تواند آن را در مسير خوبي رهبري كرده واز ان امر آموزش بهره برداري نمايد.

 

سؤال :

مادري با داشتن سه فرزند كه درمورد يكي از انها با مشكل مواجه مي باشد. او كودكي است كه در سنين اول ابتدايي تحصيل مي كند هميشه براي ايجاد يك رفتار پسنديده در كودكم از تشويق ( اعم از كلامي وغير كلامي ) استفاده مي نمايم . اما شرايط لازم براي اجراي يك تشويق مفيد را بطور كامل نمي دانم او مي پرسد تشويق و پاداش مفيد بايد داراي چه ويژگيها وشرايطي باشد.

پاسخ :

ويژگيهاي يك پاداش مفيد عبارتند از :

  • متناسب با كاريا عمل انجام شده اند ( پرهيز از افراط وتفريط )
  • علت آن در صورت لزوم براي كودك بيان شده وروشن باشد.
  • تشويق بلافاصله انجام شود. ( پس از مشاهده عمل مطلوب اعمال گردد )
  • پاداش به رفتار مطلوب مربوط شده ودر غير اينصورت اين مورد از كل شخصيت كودك نبايد تمجيد نمود بلكه از عمل مشخصي كه فرد انجام داد تشويق به عمل آيد.
  • تركيبي از پاداش كلامي مسئوليتي ومادي به كار گرفته شود. ( صرف متكي بر تشويق كلامي يا فقط مادي نباشد )
  • تشويق فرزند در خانواده از سوي والدين به صورت پيامهاي هماهنگ انجام شود (به كودك پيامهاي ضد ونقيض ارسال نكنيم )[4].

نسبت به دانش آموزان مهربان باشيد وآنها ر ابه منزله فرزند خود بدانيد. پيامبر اكرم (ص) مي فرمود : بدرستي كه من براي شما مانند پدر نسبت به فرزندم هستم نزديكترين صفت به معلمي محبت است ( الرحمن علم القرآن ) كليه كودكان احتياج به محبت وسلامت وتملق داشتن وپذيرفته شدن واحترام دارند كه شرط اصلي رشد آنها محسوب مي شود.

مرغ براي جوجه هاي خود بال محبت مي گشايد وآنها را زير بال خود جمع مي كند و تمام وجود خود را وقف سعادت آنها مي كند معلم بايد چنين باشد.

مگر نه اين است كه حسن سلوك وخلق وخود رفتار پيغمبر (ص) بهترين روش تعليم وتربيت براي مردم بوده پيغمبر اسلام (ص) بدون ذره اي تكبر قيافه گرفتن واهانت كردن مردم رابه خدا مي خواند. حسن … روي خوش سخن ملايم عفو واغماض خيرخواهي براي عموم حتي گناهكاران همفكري ومشورت با ديگران تفويض كارها به خدا وتوكل به او از خصوصيات معلم رهرو راه انبيا است. مرا به هيچ كتابي دگر حواله مكن كه من حقيقت خود را كتاب مي بينم البته شناخت حسد مطلوب دشوار ترين كار معلم است اما شناخت نسبي حتما لازم است ونخستين كام معلم بهتر وشناخت كودكان ونوجوانان را با هم خصوصيات ونيازهاي جسماني عقلاني واقتصادي انهاست بايد زبان تكلم وزبان رفتاري كودك ونوجوانان آشنا شويم استعدادها را بشناسيم ودر جهت شكوفايي آن بكوشيم.

ظرفيت جوانان را از فرهنگ اصيل وغني خودمان پركنيم چرا اگر ليواني پرباشد جائي دگر ندارد تاريخ سراسر آكنده است از يافتن كنج به بهاي سعي ورنج از كاميابي فارابي در خواندن درس در زير فانوس تاريخهاي سي ساله دهقان طوس اما هرگز نشينيده ايم مرثيه تاريخ را درمرگ استعداد بالقوه كفش دوز زاده عصر ساساني كه به لطف عدل انوشيرواني از تحصيل بازماند كدام جرأت ياغي مدعي است كه كفش زاده نمي توانند كه بوعلي ، فارابي، بيروني و …. بشود چه كسي درسوك ميليونها كودك استعداد مرده مي گرديد؟ آري اين چنين است استعدادهاي مرده گوري ندارد كه كسي برآن بگريد[5]!!

موضوع نقش مديران در حل مشكلات عاطفي دانش اموزان از گسترده توانايي واقتدار مدير مي تواند مورد بررسي وارزيابي قرار گيرد. مدير براي ايجاد هماهنگي وتعيين خط مشي اجرائي بايد داراي ويژگيهايي باشد كه بخشي از ان ذاتي بوده وبخش ديگر اكتسابي مي باشد. در زمينه توانمندي تشخيص ( ادگار، اج، شاين) استدلال مي كند كه مدير موفق بايد يك تشخيص دهنده خوب باشد وبه روح تحقيق ارزش بگذارد اگر توانائيها ئانگيزه هاي افراد زير دست بسيار متغير است اوبايد از چنان حساسيت و توانايي تشخيص برخوردار باشد كه بتواند تفاوتهاي آنها را احساس ودرك كند.

خداوند از 114 سوره قرآن كريم در 113 سوره به رحمانيت وارحميت تكيه مي كند فقط سوره برائت است كه بسم الله در آغاز نيست چون برائت بيزاري واعلان جنگ است وبارحمان ورحيم هم آهنگي ندارد.

رحمان رحمت عامه خداوند ورحيم رحمت خاصه اوست. روي جاذبه ها بيشتر از دفعه ها كار كنيد بدانيد انچه جسم را تسليم مي كند زوار است و انچه عقل وروح ر اتسليم ميكند منطق وبرهان است سطح انتظارات خود را متناسب با ويژگيهاي جسمي ورواني وظرفيت عاطفي وساختار شخصيتي دانش آموزان نمائيد. دربرنامه ها روش كار خودتان بايد اطمينان حاصل كرد كه كودكان دانش اموزان با هيچگونه فشار و بي … عاطفي ويا عدم امنيت رواني مواجه نمي كردند. مهمترين كار معلم ايجاد پل ارتباط احساس است ميان خود دانش اموز پلي كه درنتيجه اعتماد ميان آن دو بوجود مي اورد معلم بايد براي ساختن چنين پلي دقت كافي وصبر وحوصله وتوجه ودلسوزي صادقانه لازم دارد سعي كنيد يا … بچه ها باشيد نه خداي نكرده به خاطر آنها توجه داشته باشيد كه محبت مانند غذا است اگر به مقدار لازم ودرجاي خود صرف شود واگر بيش از حد لزوم در مورد غير متناسب باشد نه تنها سودمند نيست بلكه خطرناك هم است. عدم تعادل در محبت پايه انحراف بچه ها است هرگز سه اصل مهم تعليم وتربيت آزادي انظباط محبت وعلاقه وامنيت خاطر ر افراموش نكنيم ابتدا در بهانه اي براي انضباط وآزادي را بهانه هرج ومرج قرار ندهيم.

آشنايي با روحيات دانش اموزان اختلاف فردي آنان وخانواده واجتماع و آداب ورسوم افراد براي معلم ضرورت دارد هر انسان يك كتاب است كه فقط يك نسخه از او تهيه مي شود زبان حال دانش اموزان ما اين است :

كه مدير مجرب ضمن بردباري در جمع اوري شواهد وقراين انگيزه هاي اختلال رفتار در فراگيران بايد بداند كه آموزش وپرورش از دير باز نقش اساسي در تداوم وبقاي جوامع بشري ايفا كرده است آداب ورسوم اعتقادات وارزشها نگرشها ورفتار ها دانشها و ممارت ها جامعه از طريق فراگردههاي پرورشي و آموزش قابل انتقال و دوام بوده اند. بنابراين درجريان تدريس ويادگيري احتمال تاثير پذيري فراگيران از عوامل محيطي اداري، عاطفي روش تدريس وارتباطات بين فردي گروهي دانش آموزان ومدرسه فراوان مي باشد همه اين عوامل مورد وارسي قرار دهد تا به حل مشكلات فرد بپردازد[6].

مدير روشن بين مي تواند كه منظومه خانوادگي وجايگاه فرد در بين افراد آن ومناسبات

عاطفي بين والدين وفرزندان چه تاثيري در شخصيت دانش آموزان داشته وزمينه سازگاري ويا عدم سازگاري او خواهد داشت مدير بايد بداند اختلال …. دانش اموز مي تواند منشاء يادگيري داشته باشد.

چنانكه يك جامعه شناسي الماني درزمينه نقش رسانه هاي جمعي در تشديد پديده جنايت معتقد است. وسايل ارتباط جمعي وبويژه تلويزيون با اشكار ساختن انگيزه هاي كه رفتار غير اخلاقي ر اتشويق مي كنند ويا به حمايت از تخليل گرايي بر مبناي رفتارهاي خلاف وبيمار گونه اجتماعي مي پردازند ريشه جنايت را بيش از پيش تقويت مي كنند ودانش اموز بي تجربه ومقلد با استفاده از الگوهاي بنيادين اينگونه فيلمها شيوه هاي اعمال قدرت وتوانمندي شخصيتي را بارز مي سازد.

مدير موفق مي داند كه كودك ونوجوانان از نظر احساسات تند ودرزمان حال زندگي مي كند قدرت پيش بيني پيامبر رفتارهاي فصلي خود را احتمالا ندارد. برهمين اساس تحت تاثير عواطف گروه همسالان رفتارها كردارها وگفتاري را پيشيه خود مي سازد كه ممكن است با معيارها وهنجارهاي اجتماعي مغايرت داشته باشد گروه همسالان برخلاف خانواده ومدرسه كاملا حول محور منافع و علايق اعضاء قرار دارد گروه همسالان از طريق اعطاي پاداش يا انتقاد وتحريم در قبال همنوايي اعضاء با هنجارهاي گروه تاثير نيرومندي را بررفتار وشخصيت اجتماعي آنان اعمال مي نمايند. مدير توانا در بررسي وحل مشكلات دانش آموزان از تجارب كليه همكاران مجرب ومتعهد ودلسوز خود استفاده مي كند ومي داند كه چگونه از روشها وابزار متناسب ومناسب مي توان در حل مسايل دانش اموزي كوشيد وي مي داند كه كانالهاي پيگيري وبررسي شكل در درون مدرسه وخارج ازآن كدام است وسعي مي كند كه هر كدام به تناسب اثر بخشي آن اعتقاد نمايد مدير با تجربه با تنبيه بدني وتوهين با دانش آموزان مشكلدار برخورد نمي كند اگر چه شايد چنين چيزي لازم گردد بلكه سعي مي كند علل كردار ورفتار انها را مورد توجه قرار داده با استفاده از فرصتهاي ايجاد شده به اصلاح رفتار دانش اموزان بپردازد[7].

معلم براي اينكه بتواند در تعليم وتربيت نقش اساسي خونين را به نحو احسن ايفا نمايد بايد بكوشد كه نخست با دانش اموز ودانشجو خويش رابطه برقرار سازد واو را همانند فرزند خويش درزير چتر محبت بگيرد وبا او دوستانه رفتار كند. محبت آموزگار به شاگرد خويش مي تواند به صورت پذيرش نوازش نرمي در گفتار برقرار فضاي امن، حمايت تعريف وتحسين تشويق عفو واغماض، عذر پذيري و … آشكار شود.

اين محبت بايد بگونه اي باشد كه متعلم اين رابطه حسنه ومحبت آميز را احساس

نمايد ولي به معلم خويش وابستگي پيدا نكند.

محبت درست معلم به متعلم باعث مي شود :

اولا – ترس واضطراب بي حوصلگي ، پرخاشگري، سهل انگاري، درانجام وظيفه واموري از اين قبيل در متعلم ايجاد نشود ويا اگر داشته به صورت قابل ملاحظه اي كاهش يابد يا حتي از بين برود.

ثانيا – متعلم جدي تر درس مي خواند وحركت وجنب وجوش وي افزايش مي يابد واز سؤال كردن ودنبال نمودن بحث براي يادگيري استنكاف نمي كنند.

ثالثا – متعلم به معلم خويش اعتماد مي كند ومشكلاتش را با او درميان مي گذارد وراهنمايي هاي اورا مورد توجه قرار مي دهد واين امر به حل مشكلاتش مي انجامد.

رابعا – متعلم به لزوم برقراري رابطه با ديگران پي مي برد وراه صحيح چگونه محبت كردن را نيز عملا ياد مي گيرد وبدينوسيله جامعه پذيري در او تقويت مي شود وحتي معلم رابه عنوان اسوه خويش مي پذيرد وازرفتارهاي او سرمشق مي گيرد وچگونه صحيح زيستن را مي آموزد وشايستگي هاي اخلاقي ، معنوي واجتماعي او را بكار مي‌بندد.

در فرهنگ تربيتي اسلام پروردگار رحيم وعطوف به عنوان اولين معلم انسان جلوه گر است وتاكيد مي كند كه تعليم وتربيت افراد را به عهده مي گيرد بايد خليفه خدا …. دراين صفت باشد وبه همين جهت پيامبر اسلام كه « رحمة اللعالمين » است به عنوان شايسته ترين معلم براي بشريت از ناحيه خداوند برگزيده شده است متعلم نيز بايد با معلم خويش رابطه عاطفي پيدا كند واو را كاملا دوست داشته باشد زيرا وقتي متعلم معلم خود را محبوب خويش احساس نمايد ازيك سو در يادگيري وتعلم با او همكاري مي نمايد وبه درس علاقمند مي گردد ونه تنها ازتعلم استنكاف نمي كند بلكه تمام همتش اين است كه با موانع يادگيري مبارزه نمايد از اين رو در كلاس گوش مي‌دهد وذهنش را به جز آنچه معلم آموزش مي دهد معطوف نمي سازد و … از سوي ديگر علاقه حاكم به وجود او باعث مي شود به رنگ معلم محبوبش در ايدو در آداب واخلاق اجتماعي و …. از او پيروي نمايد وبراي خود شخصيتي بسازد كه ممكون با شخصيت برجسته معلمش باشد[8].

 

تشويق دانش آموزان بي علاقه وسهل انگار :

عده زيادي از معلمان و والدين ازاينكه بخي از دانش آموزان تكاليف خود را در كلاس درس انجام نمي دهند گله مند بوده ازاين رو دچار تشويق ونگراني هستند اين نگراني بجاست زيرا اگر دانش اموزي تكاليف خويش را انجام ندهد نمي تواند مطالب درسي

را بخوبي فرا بگيرد ودر نتيجه از همكلاسيهاي خود عقب مي افتد.

تحقيقات انجام شده نشان مي دهد كه يكي از علل مردودي دانش اموزان منحل نبودن آنها در كلاس درس ويا انجام ندادن تكاليف مورد نظر است. موارد زير رهنمودهايي هستند كه با به كار بستن آنها مي توان دانش آموزان سهل انگار وبي علاقه را براي انجام تكاليف درسي برانگيخت . اين قبيل دانش اموزان را با دقت زير نظر داشته باشيد و آنان را به خاطر كمترين كوشش و فعاليت در جهت شروع كار نوشتن تكاليف اشتغال به انجام آن ويا تكميل تكاليف داده شده ترغيب وتشويق كنيد. اين روش را شكل دهي رفتار نيز مي گويند كه در آن هر پاسخي كه نزديك به پاسخ نهايي انجام تكاليف باشد مورد تقويت ….. مي گيرد مثلا رفتن كودك به متابخانه نشستن پشت ميز مطالعه برداشتن مداد وكاغذ و … همه جزو پاسخها ويارفتارهايي هستند كه در جهت انجام تكاليف صورت مي گيرند ومي بايست مورد تشويق وتقويت قرار گيرند شما مي‌توانيد اين كار را با دادن مدا رنگي ، اسباب بازي ، خودنويس و ….. به عنوان جايزه به دانش اموز و يا انجام تشويقهاي اجتماعي از قبيل تحسين دانش آموز لبخند زدن به او پرس وجو كردن از وضعيت درسي وي ويا حتي با توجه مهر اميزبه دانش اموز زماني كه وي مشغول انجام تكاليف عملي سازيد.

تماس خودرا با دانش آموز حفظ كنيد تا بتواند مرتبا اشتغال او را به انجام تكاليف را

تقويت نمائيد به عنوان مثال شما مي توانيد كنار ميز دانش آموز مورد نظر بنشينيد تا براحتي او را به انجام تكليف تشويق كنيد.

ارتباط خود را با والدين دانش اموز حفظ كنيد ( توسط نامه ، تلفن ، ملاقات حضوري وغيره) وايشان را از پيشرفت دانش اموزان درانجام تكاليف آگاه سازيد همچنين از والدين دانش آموز بخواهيد كه وي را به خاطر دادن تكاليف در مدرسه تشويق وتحسين كنند[9].

[1] از شهيد ثاني – آداب تعليم و تعلم در اسلام – نگارش – دكتر سيد محمد باقر حجتي از ص‌232 تا 231

[2] شهيد ثاني – آداب تعليم وتعلم در اسلام – نكراش دكترسيد محمد باقر حجتي ص 243- 242

[3] شهيد ثاني – آداب وتعليم و تعلم در اسلام – نگارش دكتر سيد محمد حجتي ص 246

[4] مجله تربيت – سال سيزدهم – اردبيهشت 76 ص 21 دكتر محمد رضا شرفي.

[5] مجله تربيت شماره هشتم – اردبيهشت 76 از ص 35 – 34

[6] مصطفي شريعتي رودسري – مجله تربيت – عشاره هشتم – ارديبهشت 1376 ص 41

[7] اميرهوشنگ آذر دشتي – مجله تربيت – سال سيزدهم – عشار هشتم – 76 ص 43

[8] علي نقي فقيهي – مجله تربيت سال دوازدهم – شماره هشتم ارديبهشت 76 ص 49 – 48

[9] مجله پيوند – دكتر باقر غباري – عشاره 74 – فروردين 76 – ص 30 – 28