دسته بندی علمی – پژوهشی : سحروکهانت در قرآن و حدیث وحدیث۹۳- قسمت ۲۲

با بستن‌ گره‌ و بند، مرد را بر زن‌ می‌بستند (افسون‌ و سحر می‌کردند) و از مردی‌ و توانایی‌ می‌انداختند و تا گره‌ها و بندها را نمی‌گشودند، مرد از آن‌ افسون‌ نمی‌رست‌ و مردی‌ خود را باز نمی‌یافت‌.
فخرالدین‌ اسعد گرگانی‌ در ویس‌ و رامین‌ به‌ افسون‌ کردن‌ و بستن‌ شاه‌ موبد بر ویس‌، با بستن‌ دو طلسم‌ با آهن ‌ به‌ یکدیگر و نهان‌ کردن‌ آن‌ در زیر خاک‌ و چگونگی‌ رهایی‌ مرد با شکستن‌ بند طلسم‌ها اشاره‌ کرده‌ است‌.[۱۸۹]
عقاید اقوام مختلف
برخی‌ به‌ نقش‌ جادویی‌ گره‌ و گره‌ بستن‌ همراه‌ خواندن‌ دعا و افسون‌ نزد آسوریان‌ قدیم‌ و بابلیان‌، از دو افسون‌ عبرانی‌ متأخر در کتابی‌ که‌ در موصل ‌ به‌ دست‌ آمده‌ است‌، سخن‌ گفته‌اند.
سوریان‌ بسته‌ بودن‌ بند و تکمه‌های‌ جامه دامادی‌ را موجب‌ بسته‌شدن‌ مرد و ناتوانی‌ او در شب‌ زفاف‌ می‌پنداشتند، از این‌رو، به‌ هنگام‌ جامه‌ پوشاندن‌ بر تن‌ داماد، بندها و تکمه‌های‌ جامه او را باز می‌گذاشتند.
مردم‌ خیاو یا مشکین‌شهر در استان‌ اردبیل‌ ناتوانی‌ داماد را به‌ علت‌ بستن‌ کمر او با سحر و جادو می‌دانند و برای‌ گشودن‌ بند طلسم و باطل‌ کردن‌ سحر، برای‌ داماد دعا می‌گرفتند، یا او را از زیر بوته‌های‌ وحشی‌ «بوغورتیکانی» (تمشک‌ وحشی‌) رد می‌کردند؛[۱۹۰]،[۱۹۱]،[۱۹۲]
تهرانی‌ها بندها و گره‌های‌ جامه عروس ‌ را به‌ هنگام‌ عقدکنان‌ باز می‌گذاشتند تا بختش‌ بسته‌ نشود و گره‌ در کارش‌ نیفتد.[۱۹۳]
جام‌ باطل‌ سحر
جامی‌ است‌ که‌ سوره‌های‌ قرآنی‌ کافرون‌، اخلاص‌، فلق و ناس (اصطلاحاً چهار قل‌)، آیهالکرسی[۱۹۴] وآیات‌ دیگر تعویذ و باطل‌ سحر، مانند «… قال‌َ موسی‌ ما جِئْتُم‌ بِه‌ِ السَّحْرُ اِن‌َّ اللّه‌َ سَیبْطِلُه‌ُ…»،[۱۹۵] آیه «اِن‌َّ رَبَّکم‌ُ اللّه‌ُ الَّذی‌ خَلَق‌َ السَّموات‌ِ…»[۱۹۶] و «وَ قُل‌ْ جاءَ الْحَق‌ُّ وَ زَهَق‌َ الْباطِل‌ُ»[۱۹۷] و جز این‌ها بر روی‌ آن‌ کنده‌اند.[۱۹۸]،[۱۹۹]
در شاهرود برآبی‌ که‌ از آسیاب بیرون‌ می‌آمد، دعای‌ مخصوص‌ باطل‌ سحر می‌خواندند و بر آن‌ می‌دمیدند[۲۰۰] و آن‌ را معمولاً با جام‌ باطل‌ سحر به‌ هنگام‌ سحرزدایی‌ از کسی‌ یا چیزی‌ بر سر شخص‌ می‌ریختند، یا در خانه‌ می‌پاشیدند.[۲۰۱]
قلعه یاسین
یکی‌ از طلسمات‌ باطل‌ سحر رایج‌ در میان‌ مردم‌ جامعه‌های‌ سنتی‌ ایران‌ «قلعه یاسین» بود.
این‌ طلسم‌، پرده‌ای‌ کتانی‌ بود با یک‌ شکاف‌ حلقه‌ای‌ در میان‌ آن‌ که‌ تمام‌ سوره یس‌ را با مشک ‌و زعفران ‌ روی‌ آن‌ نوشته‌ بودند.
به‌ هنگام‌ جادوزدایی‌ و دورکردن‌ درد و بلا از کسی‌، قلعه یاسین‌ را از محل‌ حلقه‌ در سر او می‌کردند و از پایش‌ در می‌آوردند.[۲۰۲]
باطل‌ سحرهای‌ دیگر
برای‌ باطل‌کردن‌ اثر سحر و جادو در میان‌ جامعه زنان‌ ایران‌، این‌ آداب‌ نیز معمول‌ بوده‌ است‌: بخت‌گشایی‌، یا راه‌های‌ گشودن‌ بخت‌ دختران‌ شوهر نرفته در خانه‌ مانده‌، و زنان‌ «بخت‌ بسته» و «سیاه‌ بخت» (مورد بی‌مهری‌ شوهر قرار گرفته‌ و از چشم‌ او افتاده‌) و مردان‌ «کار بسته» (بی‌کار و مشکل‌دار و ناموفق‌)؛ آل‌زدایی‌ و دفع‌ اثرات‌ آل‌ زدگی‌؛ «چلّه‌ بُری» (آداب‌ زدودن‌ اثرات‌ جادویی‌ و نازایی‌) از زائو و زنان‌ نازا و ریختن‌ آب ‌ «جام‌ِ چهل‌ کلید» بر سر زائو و زنانی‌ که‌ به‌ آن‌ها «چله‌ افتاده» (افسون‌ شده‌) است‌.[۲۰۳]
پاشیدن‌ آبی‌ که‌ ۷ دختر نابالغ ‌ در شب‌ چهارشنبه‌سوری‌ در آن‌ قلیا سوده‌اند.[۲۰۴]
ریختن‌ قلیاب‌ سرکه‌ای‌ که‌ دختری‌ باکره ‌ آن‌ را در زیر ناودان‌ رو به‌ قبله‌ تهیه‌ کرده‌ است‌.[۲۰۵]
و آب کوزه‌ قلیانی‌ که‌ ۷ روز آن‌ را عوض‌ نکرده‌اند[۲۰۶] در ۴ گوشه‌ یا پیشگاه‌ خانه‌؛ سوزاندن‌ و دود کردن‌ گیاهان‌ و دانه‌های‌ گیاهی‌ گَندزدا، مانند اسپند و کندر و وِشا.[۲۰۷]
آویختن‌ دعا، رقه معوذتان‌، «و ان‌ْیکاد»، پوست‌ تخم‌مرغ‌ و پارچه کبود حاوی‌ حَرمل‌ (نوعی‌ اسپند) در خانه ‌ و باغ ‌ و مزرعه [۲۰۸]‌،[۲۰۹] و گذاشتن‌ سینی‌ عاطل‌ باطل‌ در سفره عقد.[۲۱۰]*
در اصالت موارد مذکور در ابطال سحر نمی توان به طور قطع نظر داد.اما آنچه قابل اعتنا است آنکه در بین جوامع و خرده فرهنگها رواج داشته و دارد و عده ای با این دستورات گشایش در امور خود یافته اند وبه باورشان موجب رفع طلسم شده و آن عمل به شهرت نقل وکثرت عمل رسیده است.
ابطال سحردر نظر اسلام ودستورات امامان شیعه علیهم السلام:
سحر و طلسم علی‌رغم وجود و تأثیرات غیر قابل انکار آن، قابل ابطال است. ابطال سحر و طلسم از راه‌های مختلف امکان پذیراست. همانگونه قبلاً ذکر شد تنها کار مجاز در امور سحر و طلسم نیز ابطال آن به قصد کمک به مبتلایان و باطل نمودن ادعای شیادان است. بهترین شیوه برای ابطـال طلسمات، توکـل به خداوند حکیم و پناه بردن به رحمت او و قرآن کریم است.چرا که قرآن می فرماید: «و ننزل من القرآن ما هو شفاءٌ و رحمه للمؤمنین».[۲۱۱]
سحر وآثار آن مانند بقیه امراض هم نوعی مرض و بلا است که انسان دچار آن می شود و عوارض آن از امراض جسمی بیشتر است که حتی گاهی به هلاکت انسان منجر می شود. پس همان طوری که تداوی بقیه امراض جایز است مداوای سحر هم درست و مشروع است.
پیامبر اکرم فرموده اند: ‹‹تداووا فان الله ا لذی خلق ا لداءخلق ا لدواء››[۲۱۲]
یعنی خود رامعالجه کنید، خدایی که مرض را بوجود خلق کرده دوا و معالجه‌اش را هم آفریده است.
گشودن سحر کار خطرناکی است افراد کمی قادر به انجام آن هستند و در این میان کسانی هستند که صلاحیت این کارا ندارند و با حیله‌گری ومکر وفریب ادعای ابطال سحر میکنند اینان مال حرام را جمع آوری می‌کنند و سرانجام خود را به هلاکت می‌اندازند.
دلایل باطل کردن سحر
علما گشودن سحر را توسط جادوگران و کاهنان که ابطال آن را با اعمال خلاف شرع مرتکب می‌شوند جایز نمی‌دانند، چون این افراد با کشتن حیوانات و استمداد از شیاطین و اجنه و ارتکاب گناهان کبیره باعث گمراه کردن مردم و تحریف حقایق و متزلزل ساختن عقاید افراد ساده لوح می‌شوند.
اما علاج سحر با آیات قرآنی و ادعیه مباح و توسط کسی که دارای عقیدهء صحیح و پایبند احکام شرعی است اشکالی ندارد.
۷-۳ دستورات ائمه علیهم اسلام جهت دفع سحر

  1. عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنِ السِّحْرِ قَالَ هُوَ حَقٌّ وَ هُمْ یُضِرُّونَ بِإِذْنِ اللَّهِ فَإِذَا أَصَابَکَ ذَلِکَ فَارْفَعْ یَدَکَ بِحِذَاءِ وَجْهِکَ وَ اقْرَأْ عَلَیْهَا بِسْمِ اللَّهِ الْعَظِیمِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ إِلَّا ذَهَبَتْ وَ انْقَرَضَتْ .[۲۱۳]

محمد بن عیسی گوید از حضرت رضا (ع) در باره سحر پرس و جو کردم فرمود: سحر واقعیت دارد و باذن خدا اثر و ضرر می‏کند و چون ترا سحر کردند دستت را تا محاذی صورتت بالا ببر و بخوان:
(باسم الله العظیم باسم الله العظیم رب العرش العظیم الا ذهبت و انقرضت.)[۲۱۴]

  1. از محمد بن موسی بن متوکل از علی بن حسین سعدآبادی از احمد بن ابو عبد اللَّه برقی از پدرش از احمد بن نضر از ابو جمیله مفضل بن صالح [از سعد ابن طریف‏] از اصبغ بن نباته از امیر المؤمنین علیه السلام نقل کرده که حضرت حدیث گوسفندی را که یهودیان مسموم کرده بودند تا پیامبر صلی اللَّه علیه و آله آن را بخورد و مسموم شود را بیان کرد و فرمود: گوسفند در حالی که پخته شده بود با حضرت سخن گفت و گفت: ای محمد، مرا مخور چون من مسموم هستم.

قال: فنزل علیه جبرئیل فقال: السلام یقرؤک السلام و یقول لک: قل بسم اللَّه الذی یسمّیه به کلّ مؤمن، و به عزّ کلّ مؤمن، و بنوره الذی أضاءت له السماوات‏و الأرض، و بقدرته التی خضع لها کُلِّ جَبَّارٍ عَنِیدٍ و انتکس‏ کُلَّ شَیْطانٍ مَرِیدٍ من شرّ السمّ و السحر و اللمم، باسم العلیّ الملک الفرد الذی لا إله إلّا هو وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَهٌ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لا یَزِیدُ الظَّالِمِینَ إِلَّا خَساراً فقال النبیّ صلی اللَّه علیه و آله.
در آن موقع جبرئیل نازل شد و گفت: ای محمد، خداوند بر تو سلام می‏رساند و می‏فرماید: بگو به نام آن خدایی که همه مؤمنان نام او را می‏برند و بوسیله آن نام همه مؤمنان عزیز هستند و به نور آن خدایی که آسمان‌ها و زمین را روشن کرده و به قدرت او که همه گردنکشان عنود در مقابل آن خاضع هستند، مرا از شر سم و سحر و نیرنگ‌ها حفظ کن و به نام خداوند اعلا و یگانه مالک جهان که غیر از او خدایی نیست و از قرآن آیاتی را نازل کرده که همه آن‌ها شفا و رحمت برای مؤمنان هستند و خسران و ضرر فقط برای ستمکاران است.
حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله این کلمات را خواند و سپس به اصحابش فرمود: بخورید این گوشت را بعد هم فرمود: همه باید حجامت بکنید.[۲۱۵]

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.