دسترسی متن کامل – بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس نامه …

در باب «بوف و زاغ »درکلیله و دمنه فرو پاشی حکومت ظالم به وضوح به تصویر کشیده شده است:
چنان که ملک زاغان علت هلاک بومان بغی حاکم آن می داند: «ملک گفت موجب هلاک بوم مرا بغی می نماید (همان،۱۳۸۸: ۱۳۷).
۴-۲۸-۳٫ قدرت
در کلیله و دمنه دو پایگاه قدرت برجسته است:۱- قدرت مبتنی بر زور۲- قدرت الگویی یا مرجع
در این کتاب اصولاً قدرت بلامنازع است و هیچ چون و چرایی در آن نیست، که به آن قدرت مبتنی بر زور گویند. کسانی که در کنار شیر قرار دارند (طبقه ی حاکم) بسیار می کوشند. تا حاکم علاوه بر قدرت مبتنی بر زور به قدرت مرجع نیز مجهز شود. صاحبان قدرت مرجع، به دلیل برخورداری از نیروهای جذاب شخصیتی می تواند دل ها را تصرف کند و بر آنها تسلط یابد. این فرد از ویژگیهای آرمانی برخوردار است، «ویژگی هایی که مورد تحسین و آرزوی دیگران است.یوکل صاحب قدرت مرجع را با مشخصات زیر توصیف می کند:
۱- با زیردستان با انصاف رفتار می کند. ۲- از خواسته های آنها دفاع می کند. ۳- نسبت به نیازها و احساسات آنها حساس است» (قاسمی،۱۳۸۲: ۳۵۲).
در کلیله و دمنه مطوقه این ویژگی ها را در شخصیت خود جمع کرده است.
«شیوه انتخاب حاکم در نظام سنتی (کلیلهو دمنه) عموماً بر پایه ی زور است با این حال در برخی از داستان ها از جمله داستان «بوزینه و باخه» داستان «شاهزاده و یاران پادشاه»، حاکم از سوی مردم انتخاب می شود« (دهقانیان، ۱۳۹۰: ۹۵).
در فرهنگ سیاسی کلیلهودمنه، پادشاه در رأس هرم قدرت قرار دارد. او هر چند از لحاظ ساختار حکومتی ظاهراً قدرت مطلق را در اختیار دارد ولی در حقیقت نگهدارنده و نماینده نظام طبقانی است.
«در جامعه سنتّی نزدیکی به ساخت قدرت و یا به عبارت بهتر، نهاد زور که برای حاکم وقدرت وی حد و مرزی قائل نشده، همواره خطرناک توصیف شده است» (قاسمی، ۱۳۸۲: ۳۴۲).
۴-۲۸-۴٫ مشورت
«رمز پیروزی مسئولان، در تصمیم گیریها، خلاصه می شود. اگر تصمیم گیری به جا و به موقع صورت بگیرد، مسئول موفق و پیروزی می شود و چنان چه، نا به جا و به دور از حقیقت عمل شود ناموفق و بی حاصل است» (فاضل لنکرانی، ۱۳۶۸: ۲۰۰).
تصمیم به جا و به موقع زمانی درست و کارساز خواهد بود که از روی خرد و تجربه اتخاذ شده باشد. برای نمونه درکلیله و دمنه در حکایت سه ماهی آماده است که ماهی دوراندیش توانست با بهره گیری از خرد و تجربه، تصمیمی سریع و درست بگیرد و از دام بلا بگریزد، زیرا «بر خردمند اندازه قوت و زور خود و مقدار مکیدت ورأی دشمن پوشیده نگردد و همیشه کارهای جانبین بر عقل عرضه می کند» (منشی، ۱۳۸۸: ۲۰۸).
از دیگر نکاتی که برای دستیابی به یک تصمیم شایسته باید مورد توجّه قرار گیرد روشن و به دور از شبهه بودن مسأله مورد تصمیم است، که با تحقیق و آزمایش، به عینه دیدن، مشورت و امثال آن می توان به حقیقت موضوع دست یافت.
مشورت، استفاده از خرد و تجربهی دیگران در کارهاست و در کشورداری، سهیم کردن دیگران در اجرای امور و شخصیت بخشیدن به ایشان است. در واقع حاکم با مشورت خواص و اجرایی تصمیمی به جا می تواند در تحقّق عدالت، انتصاب صحیح و امثال آن گامی موثر بردارد. نویسنده کلیله و دمنه در این باب معتقد است که:
«مشاورت برانداختن رأی هاست ورای راست به تکرار نظر و تحسین سّر حاصل آید»(همان،۱۹۸).
اهمیّت و ضرورت مشورت تا آنجاست که خداوند کریم پیامبرش را که عقل کل و نماد کلی انسانیّت است به مشورت امر می فرمایند:
«و ایزد تعالی که پیغامبر (ع) را مشاورت فرمود … این حکم را برای بیان منافع و تقریر فواید مشورت نازل گشت تا عالمیان بدین خلقت پسندیده متجلی گردد» (همان،۲۱۰).
در کلیلهودمنه باب «بوف و زاغ » نویسنده از حاکمی مدبّر میگوید که با مشورت راهی بهتر از جنگ برای مقابله با دشمن و رسیدن به هدف بر می گزیند:
«ملک گفت: اگر ازجنگ کراهیت میداری، پس چه میبینی، گفت: در این کار تأمل باید کرد و در فراز و نشیب و چپ و راست آن نیکو بنگریست که پادشاهان را به رأی و ناصحان، آن اغراض حاصل آید که به عادت بسیار و لشکر انبوه ممکن نباشد»(همان،۲۰۸).
از دیدگاه نویسنده کلیله و دمنه حاکمان در انتخاب مشاوران باید این نکات را مدنظر بگیرند.
الف). زیرکی و کیاست
«ملک گفت هر که در میان شما کیاستی و دهایی دارد باید که حاضر شود تا مشاورتی فرماییم که امضای عزیمت پیش از مشورت از اخلاق مقبلان و خرمندان دور افتد» (منشی،۱۳۸۶: ۲۰۳).
ب). خرد و دانایی
نصرالله منشی دشمن دانا را به از دوست نادان می داند، زیرا:
«خردمند در مشورت، اگرچه از او دشمن چیزی برسد شرط نصیحت فرو نگذارد»(همان).
او در باب «پادشاه و بر همنان» از زبان حکیمی کاردان پادشاهان را از مشورت با افرادی که عقل راهنما ندارند بر حذر می دارد:
«و ملک را مقرر باشد که آن ملاعین را اهلیت این نتواند بود که نه عقل راهنمایی دارد» (همان،۳۶۴).
در باب«بوف و زاغ» : «پادشاهان را به رأی ناصحان آن اغراض حاصل آید که به عدت بسیار و شکوه انبوه ممکن نباشد و رأی ملوک به مشاورت وزیران ناصح، زیادت نورگیر چنان که آب دریا را ممدجویها مادت حاصل آید(همان، ۱۹۷).
ج). علم و حکمت
نصرالله منشی پادشاهان را از آشنایی با افرادی که مشاوران جاهل دارند بر حذر میدارد. خردمند را با شش کس آشنایی نتواند بود:
«یکی آن که مشورت با کسی کند که از پیرایه علم عاطل است» (همان، ۳۸۸).
د). دینداری
دیانت و پرهیزگاری انسان را از خیانت باز می دارد، از این رو نویسندهی کلیله و دمنه در حکومت عدالت محورش بر گزینش مشاوران متدین تأکید دارد.
در باب «پادشاهان و برهمنان» بعد از تعبیر نادرست خواب پادشاه توسط براهمه پادشاه تعبیر خواب را از کارایدون حکیم می پرسد هر چند اصل او به براهمه نزدیک است اما در صدق و دیانت برایشان راجع است. کار ایدون بعد از شنیدن خواب نادرستی تعبیر براهمه را افشا می کند و آنان را شایستهی اعتماد نمیداند، زیرا :
«آن ملاعین را اهلیت این نتواند بود که نه عقل رهنمای دارند و نه دینی دامنگیر»( منشی،۱۳۸۶: ۳۶۴)

سیس

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.