سامانه پژوهشی – بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس …

الف). عدم همنشینی با مردم بی هنر و نادان
در باب های مختلف این کتاب عنصرالمعالی از پسرش می خواهد که با مردمان بی هنر همنشینی نکند: «مردم بی هنر مادام که بود، بی سود بود، چون درخت مغیلان تنه دارد و سایه ندارد و نه خود را سود دارد نه غیر خود را» (همان، ۱۹).
«با مردم بی هنر دوستی مکن که مردم بی هنر نه دوستی را شاید و نه دشمنی را» (همان، ۴۳).
«با مردم نادان خاصه به نادانی که پندارد که داناست و از جهل خود خرسند مشو و صحبت جز با مردم نیکونام مکن که از صحبت نیکان مردم نیکونام شود» (همان،۲۸).
ب). توجه به خرد و هنر مردم
«اگر ببینی که بی خردی و بی هنری نام و نان به دست آوردن بی هنرو بی خردباشد و اگر نه هنر آموز و از آموختن و شنودن ننگ مدار تا از ننگ رسته باشی»(عنصرالمعالی، ۱۳۳۵: ۲۶).
«بر مردم واجب است چه بزرگان چه فروتنان، هنر و فرهنگ آموختن افزونی بر امثال فضل و هنر توان یافت» (همان، ۲۷).
«دوستی با مردم هنرمند و نیک عهد محضر دار تا تو نیز بدان هنرها معروف شوی» (همان، ۹۲).
ج). تباه نکردن زحمت های مردم
اگر خواهی رنج تو به جای مردمان ضایع نگردد تو رنج مردمان را ضایع مگردان» (همان، ۴۵).
د). شادی نکردن بر غم مردم
مردمان«به غم، شادی مکن تا مردان، به غم تو شادی نکنند» (همان، ۲۱-۲۰).
ه). نیکوگویی کردن بر مردم
«اگر خواهی مردمان نیکوگوی تو باشند تو نیکوگوی مردمان باش» (همان، ۴۴)
و). عدم نیکویی بر مردم ناسپاس
«خوب گوی تا خوب شنوی و اندر شورستان تخم مکار که بر ندهد و بر مردم ناسپاس نیکی کردن تخم به شورستان درافکندن باشد» (همان،۲۲).
ز). راز نگفتن با مردم
«پیش مردمان با کسی راز مگوی که چندان اندرون سخن نیکو باشد از بیرون گمان زشتی برند که آدمیان بیشتر با یکدیگر بدگمان باشند» (همان، ۳۸).
ح). عدم همنشین با مردم دوروی
«از مردم دوروی دور باش و از مردم سخن چین بترس که هرچه وی ساعتی بشکافد و به سالی نتوان
دوخت» (عنصرالمعالی، ۱۳۳۵: ۱۲۷).
۴-۲۲-۱٫ حقوق مردم بر پادشاه
الف). مدارا کردن با مردم، پرهیز از ظلم و تلاش برای استقرار عدل و عدالت
امیر به پسرش سفارش میکند که از وظایف پادشاه این است که با مردم، با مدارا رفتار کند و عدالت را سرلوحهی خود قرار دهد و اگر چنین نکند ظلم و ستم ایجاد می شود:
«در همهی کارها مدارا نگه دار و هر کاری را که به مدارا برآید جز به مدارا پیش مبر و بیداد پسند مباش و همه کارها و سخن ها را به چشم داد ببین، تا در همه کارها حق و باطل بتوان دید که چون پادشاه چشم خردمندی گشاده ندارد طریق حق و باطل بر وی گشاده شود» (همان، ۱۳۸۰: ۲۲۷).
«رعیت به عدل توان داشت و رعیت از عدل آبادان باشد … پس بیداد را در مملکت راه مده که خانهی ملکان از داد بر جای باشد و قدیم گردد و خانه ی بیدادگران زود نیست شود … چنان که حکما گفته اند: چشمه ی خرمی عالم، پادشاه عادل است و چشمه دژمی، پادشاه ظالم» (همان، ۱۳۴۲: ۱۷۱).
ب). رحیم بودن بر مردم و رحم نکردن بر ظالمان و ستمگران
رأفت و رحمت بر مردم و سخت گیری بر قانون شکنان و متجاوزان به حقوق فردی و اجتماعی و مجازات آنان از رفتارهای بسیار مهم و راهبردی حکومت های خوب و شایسته به شمار می رود:
«و بر خلقان حق تعالی رحیم باش اما بر بی رحمان رحمت نکن و بخشایش عادت مکن» (همان، ۱۳۸۰: ۲۲۸).
«بر دزد رحمت مکن و عفو کردن خونی روا مدار که اگر مستحق خون نباشد تو نیز به قیامت گرفتار باشی همیشه در هر کاری که باشی از طریق مردی باز نگر» (همان: ۲۲۹).
ج). رعایت عدالت در ملاقات با مردم و زیردستان
عنصرالمعالی نیک می داند حضور فراوان حاکم و سلطان در بین مردم و دسترسی سریع همگان به وی به
ویژه زیردستان، زمینه ای برای تزلزل قدر و منزلت و ابهّت وی خواهد گردید، از این رو توصیه میکند:
«و بر بندگان خداوند تعالی صبور باش و پیوسته به خلوت مشغول مباش که چون تو از لشکر و مردم نفور باشی لشکر نیز از تو نفرت گیرند و در یکسو داشتن لشکر و رعیت تقصیر مکن و اگر تقصیر کنی از آن تقصیر تو خیر دشمنان باشد» (عنصرالمعالی، ۱۳۸۰: ۲۳۳).
۴-۲۳٫ سیاست خارجی
متناسب با شرایط سیاسی و بین المللی آن دوران عنصرالمعالی نکات شایان توجّهی دربارهی روابط با همسایگان و سایر کشورها توصیه میکند که به اهمّ آنها اشاره می شود.

مطلب دیگر :  دسترسی به منابع مقالات : طراحی سیستم بهای تمام شده مبتنی بر فعالیت در شرکت مادرتخصصی فرودگاههای ...

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.