سایت مقالات فارسی – بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر …

ک) . محاسبه گر بودن
امیر وزیر را کسی میداند که باید محاسبه گر باشد و در خوبی اصل معامله باشد و راه و روش معامله را بداند:
«اگر چنان بود که به وزارت افتی محاسب باش و معامله نیکو شناس» (همان،۱۹۴).
ل). یکی بودن فرمان پادشاهان و وزیران
امیر به فرزندش توصیه میکند که فرمان پادشاه و وزیر باید یکی باشد تا شکوه آن بر جای ماند:
«پس پادشاهان و وزیران را باید فرمان یکی بود و امر قاطع تا حشمت بر جایماند و شغلها روان بود» (همان،۲۰۱).
م) . کاردانی همکاران وزیر
همکاران وزیر باید که کاردان باشند و مفلس نباشند، چرا که در آن صورت لطف وزیر هدر می رود. برای اثبات این مدعا امیر عنصرالمعالی، از قول بوذرجمهر حکیم نقل می کند که« علت انهزام ساسانیان، آن بود که در کارهای بزرگ استعانت از غلامان کوچک جستند» یا اینکه «عامل مفلس چون به کاری رسد همچون شالیزاری ماند که اول خود را از رود گرم وزیر سیراب مینماید تا چنین نکند به دیگران توجّهی ننماید» (عنصرالمعالی،۱۳۴۲: ۱۶۱).
در مثالی دیگر امیر همکاران وزیر را اینگونه وصف می کند:
«و یا چون جوی خشک باشد (که) از دیرباز آب نخورده باشد، چون آب در آن جوی افکنی تا نخست جویتر و سیراب نشود، آب را به کشت و جالیز نرساند» (همان).
میتوان اینگونه اظهار کرد که وزیر در نظر عنصرالمعالی در مقامی رفیع و خطیر ایستاده و امیر سعی دارد با تنبیه و آگاهی بخشی به وزیر، او را در این مهم یاری رساند از همین رو، وی در مقام سیاست بیشتر به وزیر توجه دارد تا پادشاه.
۴-۱۹-۳٫ ندیمی پادشاه
«ندیمان افرادی را گویند جامع الاطراف که حاجات اوّلیه پادشاهان را بر میآورند و ابزار دست ایشانند» (افتخاری، ۱۳۷۸: ۸۳).
«نقش و کارکردهای ندیم در نظر عنصرالمعالی چنان مهم بود که او میتوانست به واسطه انجام صحیح وظایف خود خلق را بهرهمند سازد به خصوص در باب آداب ملک، مشیر و راهنمای خوبی برای پادشاه باشد» (اللهیاری،۱۳۸۱: ۱۴۰).
عنصرالمعالی در باب سی و هشتم چند وظیفه و ویژگی برای آنان معین می کند که از زباندانی، زیبارویی، خوشگویی، قوّت جسمانی، شاعری و دبیری تا توان سرگرم کردن پادشاه به وقت فراغت را شامل می شود. پس اصل در نزد ندیمان آن است که تا حد امکان حوزهی مهارتهای خود را گسترش دهند تا حاجات شاه را برآورده سازند و بدین سان به خداوندگار خود نزدیک شوند.
عنصرالمعالی برای ندیم خوب ویژگی هایی ذکر کرده است: «اگر در مجلس آن خداوندان رااز جلوس او زینتی نه بود شینی نه بود .اول باید که هرپنج حواس وی به فرمان وی بود. نیز باید که لقایی دارد که مردمان را از دیدن وی کراهیتی نباشد تا این که ولی نعمت از دیدن وی ملول نشود.»(عنصرالمعالی، ۱۳۸۰ :۲۰۳).
۴-۱۹-۴٫ خدمتگزاران
«کسانی را خدمتگزار گویند که در حاشیهی امر سلطنت قرار دارند و هر کدام به گونهای رفع حاجات درباری کنند» (افتخاری، ۱۳۸۷: ۸۳).
عنصرالمعالی اگرچه خدمت پادشاهان را خطیر می داند ولیکن اجتناب از آن را جایز نمی داند و ورود به دستگاه دیوانی را برای رفاه حال و تحقّق مراد توصیه می نماید. اما اصول عملی این کار نیز مهمّند. از ویژگی خدمتگزاران می توان به این موارد اشاره کرد:
الف). ترس از پادشاه
مؤلف هراس داشتن از پادشاه را اصل مهم می داند:
«هر چند پادشاه تو را نزدیک خویش ممکن دارد، تو بدان نزدیکی غرّه مشو و گریزان باش اما از خدمت گریزان مباش … اگر تو را از خویشتن ایمن دارد آن روز ناایمن تر باش» (عنصرالمعالی، ۱۳۴۲: ۱۴۴).
ب).خیانت نکردن به پادشاه
زیردست باید در همه احوال به پادشاه خود وفادار باشد درباره پادشاه خیانت نیندیشد:
«چون در خدمت سلطان بزرگ شدی و پایگاه یافتی هرگز به خداوند خویش خیانت مکن که اگر کنی آن به قلم بدبختی باشد از بهر آنکه چون مهتری، کهتری را بزرگ گرداند و وی در مکافات آن ولی نعمت خیانت کند دلیل آن بود که خدای تعالی آن بزرگی از وی باز خواهد گرفتن» (همان، ۱۳۸۰: ۲۰۰-۲۰۱).
«از خشم پادشاه ترسان باش که دو چیز را هرگز خوار نشاید داشت: اول) خشم پادشاه دوم) پند حکیمان» (همان،۱۳۴۲: ۲۰۲)
ج). خود را ضعیف نشان دادن در برابر شاه
امیر آسیبهایی را که از جانب پادشاه ممکن است بر خدمه و زیردستان وارد شود به روشنی آشکار بیان
می کند. صدماتی که ناشی از استبدادی تنگ نظر و خشمهای بیمورد شخصی و فردی شاه است. وی برای محفوظ ماندن از صدمات شاهان، به پسرش سفارش میکند که خود را ضعیف و زبون نشان دهد: «اگر تو را از خویشتن ایمن دارد آن روز نا ایمن باش که از هر که فربه شوی نزار گسستن هم از وی بود» (عنصرالمعالی، ۱۳۴۲: ۱۹۸).
د) . خدمت نکردن به دولت پیر
امیر خدمت به پادشاهی که به غایت حکومت رسیده و همچنین خدمت به دولت پیر را نمی پسندد:
«خدمت مهتری که به غایت دولت رسیده مجوی که به فرود آمدن نزدیک بود و گرد دولت پیر مگرد که ]پیر[ اگرچه هنوز عمر مانده باشد آخر مردمان او را به مرگ نزدیک خوانند و نیز کم پیری بود که روزگار پیری با وی وفا کند» (همان،۲۰۱).
ه). ایمن بودن در برابر پادشاه
امیر برای ایمن بودن در خدمت پادشاه و نیز برای نشان دادن وفاداری خود در جلب اعتماد وی و چیره نشدن دشمن داشتن پنج خصلت در خدمت پادشاهی را لازم و ضروری می داند:
«اول باید که هرگر دروغ نشنود،پیش او کسی را عیب مجوی،با وی به هیچ خیانت مکن، فرمان او را خلاف ]مکن[،راز او را با هیچ کس مگوی که از مخلوق پرستیدن مقصود خویش بدین پنج خصلت حاصل توانی کرد » (همان،: ۲۰۱).
و). اجتناب از حسادت و سخن چینی در پیش پادشاه

سیس

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.