دسترسی به منابع مقالات : بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس …

س). رازداری
رازداری یکی از ویژگی های مهم در وجود یک حاکم می باشد:
«باید بهترین رعیت از حریم تو و مغبوضترینشان در نزد تو یکی باشد که پیش از دیگران عیب جوی مردم است. زیرا مردم را عیبهایی است که حاکم در پوشاندن آنها از همه سزاوارتر است پس آنچه را که بر تو پوشیده است، آشکار ساز زیرا وظیفهی تو فقط پاک کردن عیوبی است که بر تو ظاهر گشته است و خداوند نسبت به آنچه از تو پنهان مانده است داوری خواهد کرد. سپس تا می توانی عیوب مردم را بپوشان تا خداوند آنچه را تو دوست داری بر مردم پوشیده باشد، بپوشاند گره هرکینهای را ]که از مردم به دل داری[ بگشای و رشته انتقام را از خود قطع کن و از هرچه برایت روش نیست چشم بپوش در تصدیق سخن چین شتاب مکن زیرا سخن چین خائن است هر چند خود را به خیرخواهان شبیه سازد» (همان، نامه ۵۳: ۹۱۴).
ع) . مدارا
از جمله توصیههای مؤکد در نهج البلاغه مدارا می باشد تأثیر مدارا در ایجاد هماهنگی و وحدت عمومی است. حضرت علی (ع) خطاب به یکی از فرمانداران خود می فرمایند:
«در حکومت مدارا کن تا آینده خوبی داشته باشی» ( نهج البلاغه ، نامه ۶۹: ۹۹۹ ).
ف). نصیحت و انتقادپذیری
پند و نصیحت یا به عبارتی انتقادپذیری و توجّه به سؤالات و مطالب مطروح، از جمله صفات لازم برای حاکم است. حاکم و رهبر نباید فقط دستور دهد و فکر و رأی و نظر خود را عالی ترین نظرات خود بداند. حضرت در این باره می فرماید:
«از گفتن حق یا مشورت در عدالت خودداری نکنید زیرا خود را برتر از آنکه اشتباه کنم و از آن ایمن باشم نمی دانم مگر اینکه خداوند مرا حفظ فرماید» (همان ،خطبه ۳۴ :۱۱۱).
۴-۱۴٫ عدالت ازنگاه نهج البلاغه
از آن جاکه عدالت در حکومت علی (ع) نقش بسیار زیادی داشته لازم دانستم که عدالت را به صورت جداگانه توضیح دهم:
۴-۱۴-۱٫ عدل در باورها و بینش امام علی(ع)
بر خلاف نظریه قرارداد اجتماعی که عدالت را به دلیل گره گشایی و راه گریز از بن بستهای اجتماعی و همچون دارویی تلخ و غیر مطبوع ضروری و لازم می پندارد در بیان حضرت امیر عدالت زیبا و جذاب و دوست داشتنی است.
«اگر خداوند برای ستم و بیداد کیفری که از آن بترسند نمی نهاد ثوابی که در پرهیز از ستم می باشد عذری برای نخواستن آن باقی نمی گذارد، زیرا عدالت جان جامعه و حیات قانون و رستگاری و کرامت همگان است» ( همان، نامه ۵۱ : ۹۰۳ ).
عدالت چهره ی سیاست را زیبایی و ثبات و قامت رعیت را استقامت و قوام و حریم مدیریت را شکوه و جمال می بخشد.
۴-۱۴-۲٫ عدل در نظام سیاسی امام علی (ع)
«فلسفهی حکومت دینی، عدالت است. در حکومت دینی نه ستمگران مجوز رهبری دارند و نه حاکمیّت_ های ظالمانه مشروعیت حقوقی، عدالت خواهی و قیام برای تحقّق عدالت یک تعهد الهی و تکلیف شرعی است» (لطیفی،۱۳۸۱: ۹۸-۹۶).
حضرت علی (ع) میفرمایند: «برترین چشم روشنی برای سیاستمداران تحقّق عدالت در کشور و دوست داشتننیترین کار برای آنان تعمیم عدالت و رعایت اعتدال در حقوق است» (نهج البلاغه، نامه۵۳: ۹۳۰ )
۴-۱۴-۳٫ عوامل تحقّق عدالت
الف). اوّلین گام در تحقّق عدالت رهایی از ناهماهنگی های درون است. حضرت امیر می فرماید: «فکان اول عدله نفی الهوی عن نفسه». در توصیف بندگان پرهیزگار خدا می فرماید: «اولین گام او در عدالت خواهی نفی هواهای نفسانی خویش است» (همان،خطبه ۸۷: ۲۰۲)
ب). حضرت امیر به هنگام تبیین مبانی ایمان، آن را بر چهار پایه استوار نموده است. دو پایه صبر و یقین از درون نشأت میگیرد و دو پایه عدل و جهاد بر واقعیتهای خارجی تکیه دارد و به هنگام تحلیل مبانی عدل دو ملاک علمی «فهم و جزم» دو ملاک عملی «حکم و حلم» تأکید می فرماید.
ج). احساس تعهّد و مسؤولیت برای تحقّق عدالت و دردمندی و حساسیت در برابر بی عدالتی از عوامل مهم در تحقّق عدالت است و البته این عامل نیز یک سویه نیست اگر در موردی که به بی عدالتی صورت گرفته است می فرماید: «سزاوار است مسلمان بمیرد و این بی عدالتی گرفتن زیورآلات زنی مسلمان و زن دیگری که در پناه اسلام است را نشنود» ( همان،خطبه ۲۷: ۹۵ ).
می توان گفت حضرت امیر مجموعه عواملی را که در تحقّق عدالت مؤثر است در سه جمله خلاصه فرموده است. «استعن علی العدل بحسن النیه فی الرعیه و قله الطمع و کثره الورع» «نیّت خیر داشتن و خویشتن بینی نسبت به مردم تا حد زیادی مانع از حیف و میل حقوق آنان شده و اگر خود چشم طمع بر هم نهد، آنگاه با چشم تقواپیشه ی خود از هرگونه افراط و تفریطی پرهیز می کند و بر صراط عدل راه می یابد» (لطیفی،۱۳۸۱: ۹۸-۱۰۰).
۴-۱۴-۴٫ موانع اجرای عدالت
الف). تبعیض
حضرت در تحلیل مفهوم تبعیض می فرماید:
«وقتی خواستهها، علاقهمندیهای والی گوناگون و متفاوت باشد او را از بسیاری عدالت باز می دارد» ( نهج البلاغه، نامه ۵۹: ۹۷۱ ).
تبعیض رابطهها را به جای ضابطه می زند و احساسات را به جای معرفت و تعقل به کار می گیرد و جدای ازمرزبندی های معقول و قانونمند جامعه به مرزبندی های مبهم و ناشناخته می پردازد.
ب). سودجویی
بیماری دیگری که در اثر زیاده خواهی، گریبانگیر انسان می شود سودجویی است. همواره و در همهی جوامع افرادی بوده و هستند که پدیده های گوناگون و حوادث روزمره طبیعی و اجتماعی را از منظر منافع عادی خود مورد ارزیابی قرار می دهند.
عبدالله بنزمعه از شیعیان حضرت راه طولانی را طی نموده و به امید سودی به نزد علی می آید و حضرت پاسخش می دهد:
«این مال، نه از آنِ من است و نه از آنِ تو، بلکه ذخیرهی مسلمانان است و دستاورد شمشیرهای آنان اگر در جنگ همراه آنان بوده ای، تو نیز برابر آنان سهیم داری وگرنه دستاورد و دسترنج آنان به دهان دیگران نخواهد رفت» (همان، خطبه ۲۳۲ :۶۸۲).
ج). امتیاز طلبی
مانع دیگری که بر سر راه اجرای عدالت وجود داشته و تا زمانی که قدرت جاذبه دارد وجود خواهد داشت و در انحراف حکومتها و اوّلین عامل و یا جز عوامل اوّلیه بوده است امتیازجویی خواص و حواشی قدرت است.
ایشان به افشای چهرهی واقعی خلوتنشینان حریم قدرت میپردازند و میفرمایند: «هیچ یک از مردم سنگین بارتر به هنگام آسایش و کم سودتر در هنگام بلا و مشکلات و انصاف ناپذیرتر و فزون خواه تر و ناسپاس تر و عذرناپذیرتر و کم صبرتر به هنگام سختی روزگار، از خواص نیست» (نهج البلاغه،نامه ۵۳: ۹۵۲).
د). ضعف نفس

سیس

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  ۴۰y.ir  مراجعه نمایید.