بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر …

ج). قدرت و توانایی
«شایستهترین فرد برای رهبری قویترین آن و آگاهترین آنها به اوامر و دستورات الهی است» (همان ،خطبه۱۷۳: ۴۷۷).
پس باید قویترین فرد از حیث مبارزه با نفس، تدبیر ودوراندیشی و کشورداری عهده دار کشور شود.
د). اعلم بودن
«انّ احق الناس بهذ الامره اقواهم علیه و اعلمهم با امرالله فیه» (همان).
حضرت می فرمایند: «به درستی که لایقترین و شایستهترین فرد برای رهبری، قویترین آنها و اعلم و دانشمندان آنها نسبت به دستورات و فرامین الهی باشد» در این عبارت دو نکته مهم قرار دارد:
اول اینکه کسی که از همه در دانش و علم برتر است باید رهبر جامعه باشد. دوم آنکه فرمود «با امرالله فیه»، یعنی به دستورات و فرامین الهی اطلاع و آگاهی ممتاز داشته باشد. یعنی داناترین افراد در علم دین باشد یعنی بهتراز دیگران دستورات الهی را بفهمد و نسبت به آن اطلاع داشته باشد (سلمانی کیاسری،۱۳۸۵: ۲۰۸-۲۰۹)
ه). راستگویی
رهبر جامه باید با مردم به راستی سخن بگوید و پراکندگی مردم را به وحدت تبدیل کند و اندیشهی خود را برای پذیرفتن حق آماده گرداند.
علی (ع) در نامهای به مالک اشتر می فرماید: «تا میتوانی به پرهیزکاران و راستگویان بپیوند» (نهج ـ البلاغه، نامه ۵۳: ۹۲۱).
ز). امانتداری
علی (ع)در نامهای به اشعث بن قیاس یکی از فرماندهان می فرماید:
«همانا پست فرمانداری برای تو وسیلهی آب و نان نبوده بلکه امانتی در گردن تو است» (همان، نامه ۵۰: ۷۴۶).
ح). قاطعیّت و شجاعت
شجاعت لازمهی رهبری به شمار می آید. یکی از شروط اصلی رهبر شجاعت و قاطعیّت است چون رهبر یک مملکت با انواع بحران ها، توطئهها، جنگ ها مواجه است.
علی (ع) می فرماید: «آماده باشید اگر دعوت شما را بپذیرم بر اساس آنچه می دانم با شما رفتار میکنم و به گفتار این و آن و سرزنش کنندگان گوش فرا نمی دهم» (همان،خطبه ۹۲: ۲۴۲).
ط). عدالت
اهمّیّت عدالت برای شخص حاکم در این جمله علی (ع) مشخص می شود که فرمود: «برترین بندگان خدا در پیشگاه او رهبر عادل است» (همان،خطبه۱۶۴ :۴۴۷).
ی). حساسیت و دقت در بیت المال
از جمله کارهای اساسی علی (ع) تقسیم بیت المال به صورت تساوی بوده که هرگز این قاعده تغییر نکرد نه برای بزرگ، نه برای کوچک، نه برای اشراف بزرگان و نه برای خواص ونه برای بزرگان.
«به خدا سوگند بیت المال تاراج شده را در هر کجا بیابم به صاحبان اصلی آن بر می گردانم، گرچه با آن ازدواج کرده باشند یا کنیزانی خریده باشند زیرا در عدالت گشایش برای عموم است (نهج البلاغه ،نامه۴۳: ۸۷۸ ).
ک). ساده زیستی
یکی از اوصاف مثال زدنی حضرت علی (ع) در نهج البلاغه، پرهیز از ذخایر دنیوی و اجتناب از تجمّل_ پرستی و انتخاب شیوههای ساده زندگی است.
تعبیر حضرتش از دنیا چنین است که می فرماید: «دنیای شما در چشم من از دانه تلخ درخت بلوط ناچیز است»(همان، نامه ۴۵: ۸۸۳).
کسی که چنین تعبیری از دنیا دارد قطعاً به راحتی و عافیت طلبی چشم داشتی ندارد.
ل). همراهی با مردم
اندیشه حاکم بر نهج البلاغه توجّه به زندگی مردم و همراهی در مشکلات آنان است.
علی (ع) معتقد است رهبر جامعه باید اطراف خود را بنگرد مشکلات مردم را حس کند و با آنها همدردی نماید، امام معتقد است که رهبر باید در تلخی های روزگار شریک و همراه مردم باشد. می فرماید:
«آیا به همین رضایت دهم که مرا امیرالمومنین خوانند و در تلخی های روزگار با مردم شریک نباشم و در سختی های زندگی الگوی آنان نگردم؟ آفریده نشده ام که غذاهای لذیذ و پاکیزه مرا سرگرم سازد» (همان، نامه۵۴ :۹۶۳).
م). احیاءکننده سنّت پیامبر
تأکید بر سنّت پیامبر و دعوت به پیروی آن در جای جای نهج البلاغه به چشم می خورد و چرا که بهترین راه و عالیترین راه برای شریعت است.
«از راه و رسم پیامبرتان پیروی کنید که بهترین راهنمای هدایت است و رفتارتان را با روش پیامبر تطبیق دهید که هدایت کنندهترین شماست» ( نهج البلاغه، خطبه ۱۱۰: ۲۹۸).
ن). تواضع و فروتنی
قدرت و حکومت عامل ظهور سرمستی و غرور خواهد بود به همین منظور تأکید بر پرهیز از خودبینی و غرور توجّه به تواضع و فروتنی در بحث حکومت زیاد به چشم نمی خورد.
حضرت در این مورد می فرماید:
«بپرهیز که خود را در بزرگی همانند خداوند پنداری و در شکوه خداوندی همانند او دانی» (همان، نامه ۵۳: ۹۱۵).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  ۴۰y.ir  مراجعه نمایید.