بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس …

۲-در نامه ۵ به این امر اشاره می کند که هزینههای دولت باید توجیه منطقی داشته باشدو پرداختن به مدیریت های کلان، عذری را برای فراموشی اقتصاد خرد نیست.
۳- در نامه ۲۵و ۲۶ به اهتمام اکید به استحصال، حفظ و نگهداری مالیات ها اشاره میکند
۴-۱۰-۵٫ حقوق قضایی مردم
الف). توجّه به امر قضاوت
«برای داوری میان مردم از رعیت خود آن را گزین که نزد تو برترین است. آنکه کارها بر او دشوار نگردد و ستیز خصمان وی را به لجاجت نکشاند و در خطا پایدار نبود و چون حق را شناخت در بازگشت بدان در نماند و نفس او به طمع نگردد و تا رسیدن به حق، به اندک شناخت بسنده نکند و در شبهتها درنگش از همه بیش باشد و حجت را بیش از همه به کار برد و از آمد و شد صاحبان دعوی کمتر به ستوه آید و در آشکار گشتن کارها شکیبا بود و چون حکم روشن باشد در داوری قاطعتر، آن کس که ستایش فراوان، وی را به خودبینی نکشاند و خوشامدگویی او را برنینگیزاند و اینان اندکند؛ پس داوری چنین کسی را فراوان تیمار دار و در بخشش بدو گشاده دستی به کار آر چندان که نیاز وی به مردمان کم افتد، و رتبت او را نزد خود چندان بالا بر که از نزدیکانت کسی درباره ی وی طمع نکند از گزند مردمان نزد تو ایمن ماند» (نهح البلاغه، نامه ۵۳: ۹۳۲ ).
ب). اجرای قوانین و حدود الهی
در خطبه ۱۳۱ حضرت فلسفهی حکومت اسلامی را بیان فرموده و به این جمله اشاره می فرمایند: «و تقام المعطله من حدودک» که اقامه حدود و قوانین الهی به تعطیلی کشیده می شود و آن را از اهداف قبول حکومت معرفی می کنند. در خطبه ای دیگر می فرمایند:
«اقامه حدود الهی بر مستحقان آن یعنی مجرمان، از وظایف امام شمرده شده است»(همان،خطبه ۱۰۴: ۲۷۱ ).
اقداماتی که حضرت برای اقامه حدود الهی در حکومت خویش بنیان نهادند عبارت است از:
۱ـ ایجاد آیین دادرسی اسلامی و سامان دهی به محکمه قضاوت اسلامی، ۲- تدوین علم فقه و قوانین
محاکمات برای نخستین بار جهت ایجاد وحدت رویه در محاکم اسلامی، ۳- رواج علمی اصول محاکمات (ادای شهادت شهود به صورت جداگانه برای احتراز از تبانی شهود)، ۴- ایجاد سیستم آموزش قضاوت برای اولین بار، ۵- نظارت جدی کار قضات و محاکم قضایی و بازرسی از روند آیین دادرسی.
ج). عدالت قضایی
حسن عدالت و قبح ظلم از بدیهیات عقلی است که در فرهنگ اسلام و منابع دین تأکید فراوان بر آن شده. به طوری که حدود ۲۵۰ آیه قرآنی در باب پلیدی وزشتی و وقاحتو وخامت ظلم است
درنهج البلاغه بیش از ۵۰ مورد به قبح ظلم به اشکال مختلف اشاره نموده. این شدّت پرهیز از هرگونه شایبه ظلمی و پرداختن دقیق ایشان به همه زوایای عدالت او را به تجلی گاه عدالت در عالم هستی تبدیل کرده است.
امام در وصیّت خود به امام حسن و امام حسین پس از ضربت ابن ملجم می فرماید:
«ای فرزندان عبدالمطلب، مبادا پس از من دست به خون مسلمانان فرو برید و بگویید امیرمومنان کشته شد بدانید جز کشنده من کس دیگر نباید کشته شود. درست بنگرید اگر من از ضربت او مردم، او را تنها یک ضربت بزنید (دست و پا و دیگراعضای او را نبرید)» (نهج البلاغه، نامه ۴۷: ۸۵۹ ).
عمدهترین نکته در تحقّق عدالت قضایی تأثیر فراوان دارد، انتخاب قضات شایسته است که شایستگی ایشان موجب می شود احکام نورانی اسلام به زیبایی اجرا شود که فسلفه همان احکام تحقّق عدالت در جامعه است.
د). آزادی در طرح دعاوی
حقّ دادخواهی و حقّ آزادی دفاع، حقوقی است که اجرای عدالت قضایی متضمن آن است. از این رو حضرت می فرمایند:
«من از رسول خدا شنیدم که بارها فرمود: هیچ امّتی که در آن با صراحت و بیلکنت، حقّ ناتوان از زورمند باز گرفته نشود، از ستم پاکسازی نگردد» (همان، نامه۵۳: ۹۴۸ ).
ه). نفی آزار و شکنجه
در مکتبی که شکنجه و آزار حیوانات حرام باشد، جایگاه اذیت و آزار انسان و مسلمان مؤمن کاملاً معلوم است و آیات و روایات زیادی در این باره قرار شده است امام در اولین سخنرانی خود به تبیین ویژگی_ های مسلمانی پرداخته و می فرمایند:
«پس مسلمان کسی است که مسلمانان از زبان و دست او آزادی نبینند مگر آنجا که حق باشد و آزار مسلمانان روا نیست جزدر آنچه واجب باشد» (نهج البلاغه، خطبه۱۶۷: ۴۶۱ )
و). جبران خسارت های قضایی
از آنجا که قاضی و حاکم، انسان جایز الخطاست، چنان که حکم او موجب خسارت هایی شود باید بیت_ المال مسلمانان و در بعضی فروع، خود حاکم، خسارت ها را جبران کند. امام علی (ع) در هشدارهای خود به مالک اشتر می فرمایند:
«اگر به خطا خون کسی ریختی، یا تازیانه یا شمشیر یا دستت دچار تندرویی شد که گاه مشتی سبب کشتن کسی میگردد چه رسد به بیش از آن، مبادا غرور قدرت تو را از پرداخت خون بها به بازماندگان مقتول باز دارد» ( همان، نامه۵۳: ۹۵۷ ).
ز). به روز بودن کار قاضی
اولاً سفارش شده والی و حاکم نباید کار امروز را به فردا بگذارد. ثانیاً در قضای اسلامی سفارش شده که در اولین زمان ممکن باید به امور زندانی رسیدگی و آزاد گردد. ثالثاً قاعده کلی است که به تسریع در کارهای خیر و برآوردن حوایج و نیازهای مردم، سفارش شده است بر این اساس حضرت در سفارش های خود به مالک اشتر می فرماید:
«کار هر روز را در همان روز انجام بده، زیرا هر روز کاری مخصوص خود دارد» (همان،نامه ۵۳: ۹۴۹).
۴-۱۰-۶٫ حقوق دشمنان
حضرت در مورد دشمنان به سه حق تأکید دارند.
اول در خطبه ۴۳به مذاکره(رسمی و غیر رسمی)قبل از اقدام نظامی اشاره فرمودند.
دوم در نامه ۵۳به رعایت دقیق مقاوله نامه ها و تعهدات با دشمنان اشاره کردند.
سوم رعایت حقوق جنگی دشمن.
در نامه های ۱۲و۱۴ نهج البلاغه، پیشگامی در جنگ نهی شده است ودر خطبه های ۱۲۷و ۲۰۹اشاره شده است که تاریخ رهبران دینی مملو از جلوههای رحمت به دشمنان می باشدو اصل مهمی که حضرت به آن تاکید کرده است: اوّل اجرای عدالت به همراه لطف و محبّت و دوّم عفو در صورت وجود مصلحت.
۴-۱۰-۷٫ حقوق اقلیّتها

سیس

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.