سامانه پژوهشی – بررسی تطبیقی ویژگی حاکمان در نهج البلاغه و متون ادبی پارسی(باتکیه بر قابوس …

امام علی (ع) در مواردی، فراوانی دانش و آگاهی از ارزش های دینی و آموزه های الهی را از جمله شرایط لازم برای یک مدیر دانسته است. آن حضرت در مقام تبیین ویژگی های رهبران دینی می فرماید:
«ای مردم سزاوارترین اشخاص برخلافت و…کسی است که که داناتراز دیگران به دین خدا باشد» (نهجالبلاغه، خطبه۱۷۳: ۴۷۶).
ب). امانت داری
مولا امام علی (ع) در سخنی خطاب به اشعث بن قیس در تاریخ شعبان سال سی و شش، مسئولیت و منصبپذیری را نوعی امانت داری تفسیر کرده و نوشته است:
«همانا پست استانداری برای تو، وسیله آب و نان نبود، بلکه امانتی در گردن توست باید که از فرمانده و امام خویش پیروی کنی … در دست تو مالی از ثروت های خدای بزرگ و عزیز است و تو خزانه دار آنی، تا به من بسپاری، امیدوارم برای تو بدترین زمامدار نباشم» ( همان، نامه۵: ۶۳).
ج). عدالت خواهی
امیرالمومنین که خورشید راه عدالت است. بیشترین تأکیدات و سفارش ها را در باره ی عدالت و دادگری کرده تا جایی که نهج البلاغه را به حق کتاب عدالت نامیده اند.ایشان درنامه۵۳ به مالک اشتر می فرماید:
«بهترین چیزی که مایهی روشنی چشم زمامداران و مسئولان است همانا گسترش عدل و داد در بلاد و شهرها و علاقه به مردم است».
د). شجاعت
«برای فرماندهی سپاه … افرادی را از خاندان پارسا و دارای سوابق نیکو و دلاور سلحشور انتخاب کن» (همان، نامه ۵۳: ۹۲۸).
ه). قاطعیت
از جمله ویژگی های لازم و ضروری در مدیران و زمامداران جوامع اسلامی قاطعیت در مقام تصمیمگیری و اجرا است.
آن حضرت در مقام توصیف مالک اشتر به عنوان یک مدیر شایسته، یکی از ویژگیهای برتر او را قدرت تصمیم گیری بر می شمارد:
«پس از ستایش پروردگار، من بندهای از بندگان خدا را به سوی شما فرستادم که در روزهای وحشت نمی خوابد و در لحظه های ترس از دشمن، روی بر نمی گرداند و بر بدکاران، از شعله های آتش تندتر است او مالک، پسر حارث مذحجی است، آنجا که با حق است سخن او را بشنوید و از او اطاعت کنید او شمشیری از شمشیرهای خداست که نه تیزی آن کند می شود و نه ضربت آن بی اثر است» (نهج البلاغه، نامه ۳۸: ۸۶۸)
و). پیشگامی در عمل
مردم همیشه در تاریخ الگوپذیر بودند و با پیروی از اسوههای انتخابی خویش، اعمال و حرکات خود را تعیین کردهاند و میکنند و واضح است که زمامداران و عالمان هر جامعه ای در این باره بیشترین اثر و نقش را دارند:
«ای مردم سوگند به خدا شما را به چه چیزی توصیه نمیکنم، مگر اینکه پیشگام شما هستم در عمل به آن و شما را از چیزی بر حذر نمی دارم، مگر اینکه پیش از شما خودم بر حذر می شوم» (همان، خطبه ۱۷۵: ۴۸۱).
ز). فروتنی
حضرت علی خطاب به مالک اشتر می فرماید:
«پر و بالت را برابر رعیت بگستران و با مردم گشادهروی و فروتن باش و در نگاه اشارهی چشم در سلامکردن و اشارهکردن با همگان یکسان باش تا زورمندان در ستم تو طمع نکنند و ناتوانان از عدالت تو مأیوس نگردند» (همان،نامه، ۲۷: ۷۹۷).
ح). نبود سوءپیشینه
علی (ع) از جمله ملاک ها و معیارها در گزینش مدیران و کارگزاران را گذشته ی درخشان و ندانستن سوءپیشینه می داد:
«بدترین وزیران تو کسی است که پیش از تو وزیر بدکاران بود و در گناهان آنان شرکت داشته باشد پس مبادا چنین افرادی محرم راز تو باشند زیرا که آنان یاوران گناهکاران و یاری دهندگان ستمکارانند. تو باید جانشینانی بهتر از آنان داشته باشی که قدرت فکری امثال آنان را داشته اما گناهان و کردار زشت آنان را ندانسته باشند. کسانی که ستمکاری را بر ستمی یاری نکرده و گناهکاری را در گناهی کمک نرسانده باشند، هزینه اینگونه افراد بر تو سبک تر و یاری شان بهتر است» (نهج البلاغه، نامه ۵۳: ۹۲۱).
ط). توانایی جسمی و روحی
مولای متّقیان در مقام تبیین اوصاف لازم مدیران رهبران دینی در خطبه ای که در شهر مدینه ایراد فرمودهاند، گفته اند:
«ای مردم سزاوارترین اشخاص به خلافت، آن کسی است که در تحقّق حکومت و (اهداف آن) نیرومندتر از دیگران باشد» (همان،خطبه ۱۷۳: ۴۷۶).
۴-۹-۱۴٫ روش‌های تربیت سیاسی کارگزاران
تربیت سیاسی همانند دیگر انواع و گونههای تربیت دارای روش هایی است که باید آنها را شناخت و به کار بست. هر چند در روزگار امام علی (ع) تعلیم و تربیت مانند امروز رشتهای علمی نبود تا از شیوههای مشخص در آن زمان سخن گفته شود، ولی از دقّت و تأمّل در گفتار و سیرهی آن بزرگوار در دورهی حکومت پنج سالش می توان روشهای بسیاری را استخراج و در تربیت سیاسی کارگزاران از آن بهره گرفت. در این مقال به مهمترین و اساسی ترین این روش ها خواهیم پرداخت که عبارتند از:
«الف)- توجه به رشد عقلانی ب) روش الگوی ج) وضع تنبیه و تشویق د) شیوه نظارت ه) نشان دادن لغزشگاه ها ج) بهره گیری از تاریخ »(مزینانی، ۱۳۸۱: ۴۲-۴۴)
۴ـ۹ـ۱۴ـ۱٫ توجّه به رشد عقلانی
از روشهایی که امام علی (ع) برای تربیت کارگزاران و عموم مردم از آن بهره می گرفت شیوهی عقلانی است. مقصود از روش عقلانی مجموعه تدبیرها و راههایی هستند که به گونهای سازمان یافته ورشد و پرورش عقل را در دو بند نظری و عملی فراهم می آورند. که خود شامل ۱- تفکّر و تعقل ۲- دعوت به دانش و همنشینی با عالمان۳ -مشورت۴ -تجربه اندوزی و استفاده از تجربه های دیگران
الف). تفکّر و تعقّل
دعوت به تفکّر و تعقّل یکی از شیوه های تربیت عقلانی است. امام علی (ع) از این شیوه نیز در تربیت سیاسی کارگزاران بهره گرفته است.
علی (ع) در نامهای پس از اشاره به برخورد نادرست امور موسی_ابوموسی اشعری پیش از حکومت امام علی (ع) والی و کارگزار کوفه بوده است و پس از جنگ جمل او می خواست از منافع حکومت استفاده کند و در برابر دعوت علی (ع)به شرکت در جنگ جمل پاسخ منفی دادـ می نویسد:
«وقتی فرستادهی من بر تو وارد شد دامن به کمر زن و کمربندت را محکم ببند و از خانه ات بیرون آی، و از کسانی که با تو هستند دعوت نما، اگر حق را یافتی و تصمیم خود را گرفتی آنها را به سوی ما بفرست و اگر سستی را پیشه کردی و از مقام خود دور شو».
ب). دعوت به دانش و همنشینی با عالمان

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.